Қазақстан тарихы: ҰБТ-ға дайындық
ҰБТ-дағы форматы: 20 тапсырма (бір дұрыс жауап — 10; мәтін бойынша тапсырмалар — 10), міндетті пән.
Тренажерді ашу: Қазақстан тарихы →Тегін, тіркелусіз
ҰТО спецификациясының бөлімдері мен тақырыптары
1. Ежелгі кезең
- Тақырып 1. Қазақстанның ежелгі адамдары. Тас дәуірі, энеолит және қола
- Тақырып 2. Ерте көшпелілер дәуірі: сақтар, сарматтар, үйсіндер, қаңлылар, ғұндар
2. Орта ғасыр кезеңі
- Тақырып 3. VI–IX ғасырлардағы Қазақстан. Түрік және Батыс Түрік қағанаттары
- Тақырып 4. Түргеш және Қарлұқ қағанаттары. Атлах шайқасы
- Тақырып 5. Оғыз мемлекеті және Қимақ қағанаты
- Тақырып 6. X — XIII ғасыр басындағы Қазақстан. Қарахан мемлекеті
- Тақырып 7. Наймандар, керейлер, жалайырлар. Қыпшақ хандығы. Дешті Қыпшақ
- Тақырып 8. Моңғол шапқыншылығы. Отырарды қорғау. Алтын Орда, Ақ Орда, Моғолстан
- Тақырып 9. Әмір Темірдің жорықтары. Ноғай Ордасы. Әбілқайыр хандығы. Саяхатшылар мен сауда
- Тақырып 10. Қазақ халқының қалыптасуы. «Қазақ» этнонимі
- Тақырып 11. Қазақ хандығының құрылуы (1465 ж.). Керей мен Жәнібек
- Тақырып 12. Қасым хан тұсында Қазақ хандығының нығаюы
- Тақырып 13. Хақназар хан тұсындағы хандықтың саяси өрлеуі
- Тақырып 14. Тәуекел ханның ішкі және сыртқы саясаты
- Тақырып 15. Есім ханның ішкі және сыртқы саясаты
- Тақырып 16. Жәңгір хан тұсындағы Қазақ хандығы. Орбұлақ шайқасы
3. Жаңа заман
- Тақырып 17. Тәуке ханның билігі. «Жеті жарғы». Ұлы билер
- Тақырып 18. Қазақ хандығының мемлекеттік құрылымы мен қоғамы. Дәстүрлі шаруашылық
- Тақырып 19. Қазақ-жоңғар соғыстары. «Ақтабан шұбырынды». Бұланты және Аңырақай шайқастары
- Тақырып 20. XVIII ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстан мен Ресей. Әбілқайырдың бодандықты қабылдауы
- Тақырып 21. Абылай тұсындағы Қазақ хандығы: ішкі және сыртқы саясат
- Тақырып 22. Ресей империясының отаршылдық саясаты: мақсаттары мен әдістері
- Тақырып 23. Сырым Датұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс (1783–1797)
- Тақырып 24. 1822–1824 жылдардағы реформалар: хан билігін жою
- Тақырып 25. XIX ғасырдың бірінші жартысындағы ұлт-азаттық қозғалыстар: Жоламан Тіленшіұлы, Саржан Қасымұлы
- Тақырып 26. 1836–1838 жылдардағы Бөкей Ордасындағы көтеріліс. Исатай Тайманұлы мен Махамбет Өтемісұлы
- Тақырып 27. Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс (1837–1847)
- Тақырып 28. Жанқожа Нұрмұхамедұлы мен Есет Көтібарұлы көтерілісі. Оңтүстік өңірлердің қосылуы
- Тақырып 29. Ресей империясы құрамындағы Қазақстан. 1867–1868 жылдардағы реформалар. Қоныс аудару саясаты
- Тақырып 30. 1860–1870 жылдардағы азаттық күрес
- Тақырып 31. XIX ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуы
- Тақырып 32. Дәстүрлі қоғамның өзгеруі. XIX ғасырдың екінші жартысындағы қоғамдық-саяси ой
4. ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстан
- Тақырып 33. XX ғасыр басындағы Қазақстан: қоғам, саясат, экономика
- Тақырып 34. 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыс. 1917 жылғы Ақпан революциясы
- Тақырып 35. «Алаш» қозғалысы. «Алаш» партиясы және Алашорда үкіметі
- Тақырып 36. Кеңес өкіметінің орнауы. «Үш жүз» партиясы. Азамат соғысы (1918–1920)
- Тақырып 37. Кеңес өкіметі, Алашорда және Қоқан автономиясы
- Тақырып 38. Қазақ АКСР-інің құрылуы. Оның аумағының қалыптасуы
- Тақырып 39. «Әскери коммунизм». 1921 жылғы жұт пен аштық. Қазақстандағы ЖЭС
- Тақырып 40. Тоталитаризм кезеңіндегі Қазақстан: индустрияландыру, «Кіші Қазан», ұжымдастыру, 1931–1933 жылдардағы аштық
- Тақырып 41. 1920–1930 жылдардағы қоғамдық-саяси үдерістер. Сталиндік қуғын-сүргін. Қазақстандағы ГУЛАГ лагерьлері
- Тақырып 42. Ұлы Отан соғысы жылдарындағы Қазақстан (1941–1945)
5. ХХ ғасырдың екінші жартысы – XXI ғасырдың басындағы Қазақстан
- Тақырып 43. Соғыстан кейінгі жылдардағы Қазақстан (1946–1953). Ядролық полигон. «Бекмаханов ісі»
- Тақырып 44. «Жылымық» жылдарындағы Қазақстан (1954–1964). Тың игеру. Байқоңыр
- Тақырып 45. «Тоқырау» жылдарындағы Қазақстан (1965–1985)
- Тақырып 46. Қайта құру кезеңіндегі Қазақстан (1986–1991). 1986 жылғы Желтоқсан оқиғалары
- Тақырып 47. Тәуелсіз Қазақстан: мемлекеттің қалыптасуы және әлемдегі орны
6. Мәдениеттің дамуы
- Тақырып 48. Ерте көшпелілер мәдениеті. «Аң стилі». «Алтын адам»
- Тақырып 49. Түріктер мен ортағасыр мәдениеті. Ұлы Жібек жолы. Исламның таралуы
- Тақырып 50. XVI–XVIII ғасырлардағы қазақ мәдениеті. Ақын-жыраулар. Қолданбалы өнер
- Тақырып 51. XIX — XX ғасыр басындағы Қазақстан мәдениеті. Ағарту, ғылым, әдебиет, музыка
- Тақырып 52. Кеңестік және қазіргі Қазақстан мәдениеті
7. Контекстік тапсырмалар
- Тақырып 53. Контекстік тапсырмалар: құжаттардағы тарих
- Тақырып 54. Контекстік тапсырмалар: тұлғалардағы тарих
- Тақырып 55. Контекстік тапсырмалар: тарихи карталар мен сызбалар
Ежелгі кезең — терминдер, даталар
| б.з.д. III–II мыңжылдық | Энеолит (мыс-тас ғасыры) |
|---|---|
| б.з.д. II мыңжылдықтың басы | Қоланы (мыс пен қалайы қорытпасын) игеру |
| б.з.д. I мыңжылдықтың басы | Темірді игерудің басталуы |
| б.з.д. I мыңжылдық | Сақ тайпаларының одақтары; көшпелі мал шаруашылығының қалыптасуы |
| б.з.д. VIII ғ. | Қазақстан аумағындағы ең көне сақ қорғандары |
| б.з.д. 530 ж. | Массагет-сақтардың парсы патшасы Кирді талқандауы |
| б.з.д. III ғ. соңы | Хұндарда Мөденің билікке келуі |
| 1969 ж. | Есік қорғанынан «Алтын адамның» табылуы |
| Энеолит | мыс-тас ғасыры: құралдар әлі тастан, бірақ алғашқы мыс бұйымдар пайда болады |
| Андрон мәдениеті | қола ғасырының мәдениеті: отырықшы мал шаруашылығы, егіншілік, металлургия |
| Аң стилі | сақ өнері: қару мен әшекейлердегі барыс, бұғы, грифон бейнелері |
| «Мұртты» қорғандар | Орталық Қазақстандағы Тасмола мәдениетінің ескерткіштері (б.з.д. VII–III ғғ.) |
| Томирис | Кирді талқандаған массагеттердің патшайымы (б.з.д. 530 ж.) |
| Шырақ | І Дарийдің әскерін шөлге апарған сақ бақташысы |
| Зарина | мидиялықтармен соғысқан сақ патшайымы |
| Мөде | мемлекеті қуатты болған хұн билеушісі |
Орта ғасыр кезеңі — терминдер, даталар
| 552–603 | Түрік қағанаты |
|---|---|
| 603–704 | Батыс Түрік қағанаты |
| 704–756 | Түргеш қағанаты |
| 751 | Атлах (Талас) шайқасы |
| 756–940 | Қарлұқ қағанаты |
| 870 | Әл-Фарабидің туған жылы |
| 942–1212 | Қарахан мемлекеті |
| 960 | Ислам — Қарахандардың мемлекеттік діні |
| IX ғ. соңы – XI ғ. басы | Қимақ мемлекеті |
| XI ғ. басы – XIII ғ. басы | Қыпшақ хандығы |
| 1312–1342 | Алтын Ордадағы Өзбек ханның билігі |
| 1382 | Тоқтамыстың Мәскеуді өртеуі |
| XIV ғ. ортасы – XVI ғ. басы | Моғолстан |
| 1428–1468 | Әбілқайыр хандығы |
| 1465 | Қазақ хандығының құрылуы |
| XVI ғ. басы | Қасым ханның билігі |
| 1538–1580 | Хақназардың билігі |
| 1582/1583–1598 | Тәуекелдің билігі |
| XVI ғ. соңы – XVII ғ. басы | «Есім ханның ескі жолы» заңдар жинағы |
| 1628/1629–1652 | Жәңгірдің билігі |
| 1643 | Орбұлақ шайқасы |
| Қағанат | қаған басқарған түркі мемлекеті |
| Дешті Қыпшақ | «Қыпшақ даласы» — XI–XV ғғ. Еуразия даласының атауы |
| Ақ Орда | Жошы ұлысындағы мемлекет, астанасы — Сығанақ; қазақ хандары оның ханы Орыс ханнан тарайды |
| «Қазақ» этнонимі | «еркін, азат адам» |
| Бұмын | Түрік қағанатының негізін салушы (552) |
| Сатұқ Боғра хан | исламды алғаш қабылдаған Қарахан билеушісі |
| Қайыр хан | Отырарды моңғолдардан қорғауды басқарды (1219–1220) |
| Керей мен Жәнібек | Қазақ хандығының негізін салушылар (1465) |
| Қасым хан | хандық халқы — 1 млн-ға жуық; «Қасым ханның қасқа жолы» заңдары |
| Есім хан | астанасы — Түркістан; «Есім ханның ескі жолы» заңдары |
| Жәңгір хан | Жалаңтөс батырмен бірге Орбұлақтағы жеңіс (1643) |
| Мұхаммед Хайдар Дулати | Қазақ хандығының құрылуы туралы басты дерек — «Тарих-и Рашиди» авторы |
Жаңа заман — терминдер, даталар
| 1680–1715/1718 | Тәуке ханның билігі; «Жеті жарғы» |
|---|---|
| 1723 | «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұламаның» басталуы |
| 1726 | Ордабасы құрылтайы |
| 1726/1728 | Бұланты шайқасы |
| 1729/1730 | Аңырақай шайқасы |
| 1771–1781 | Абылай — Қазақ хандығының ханы |
| 1783–1797 | Сырым Датұлы көтерілісі |
| 1822 | «Сібір қырғыздары туралы жарғы» (Орта жүз) |
| 1824 | «Орынбор қырғыздары туралы жарғы» (Кіші жүз) |
| 1837–1847 | Кенесары Қасымұлы көтерілісі |
| XIX ғ. 50-жылдары | Жанқожа Нұрмұхамедұлы көтерілісі |
| 1835–1865 | Шоқан Уәлихановтың өмір сүрген жылдары |
| 1841–1889 | Ыбырай Алтынсариннің өмір сүрген жылдары |
| 1845–1904 | Абай Құнанбайұлының өмір сүрген жылдары |
| Жүз | қазақ руларының ірі бірлестігі: Ұлы, Орта, Кіші |
| Би | әдет-ғұрып құқығын білетін сот әрі кеңесші |
| «Ақтабан шұбырынды» | «Ұлы апат жылдары» — 1723 жылғы жоңғар шапқыншылығы |
| Генерал-губернаторлық | Ресей империясының ірі әкімшілік бірлігі; 1867–1868 жж. реформалары бойынша Қазақстан үшеуіне бөлінді |
| Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би | Тәуке тұсындағы Ұлы, Орта және Кіші жүздің ұлы билері |
| Әбілқайыр | жасақтың бас қолбасшысы; 1731 ж. Ресей қол астына кірді |
| Абылай | 1771–1781 жж. хан, Ресей мен Қытай арасындағы саясат |
| Исатай мен Махамбет | Бөкей Ордасындағы көтеріліс (1836–1838) |
| Кенесары | соңғы хан, 1841 — үш жүздің ханы болып жарияланды, 1847 ж. қаза тапты |
| Шоқан, Ыбырай, Абай | саяхатшы-ғалым (Қашқар), педагог (Торғайдағы мектеп, 1864), ақын-ойшыл («Қара сөздер») |
ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстан — терминдер, даталар
| 1913–1918 | «Қазақ» газеті |
|---|---|
| 1916 | Ұлт-азаттық қозғалыс |
| 1917 ж. шілде | «Алаш» партиясының құрылуы |
| 1917 ж. желтоқсан | Орынбордағы II жалпықазақ съезі, Алашорда |
| 1919 ж. 10 шілде | Қырғыз өлкесін басқару жөніндегі ревком |
| 1920 ж. 26 тамыз | ҚАКСР-ін құру туралы декрет |
| 1925 ж. сәуір | «Қазақ» атауы қалпына келтірілді |
| 1925 | Астана Орынбордан Қызылордаға көшірілді |
| 1926 ж. 13 қаңтар | Алғашқы ұлттық театр (Қызылорда) |
| 1928 | Алғашқы жоғары оқу орны — Қазақ педагогикалық институты |
| 1929 | Астана Алматыға көшірілді |
| 1931–1932/1933 | Жаппай ашаршылық |
| 1936 | ҚАКСР одақтас Қазақ КСР-іне айналды |
| 1937–1938 | Жаппай қуғын-сүргін |
| 1941–1945 | Ұлы Отан соғысы |
| «Алаш» | қазақ зиялыларының ұлттық партиясы мен қозғалысы |
| «Кіші Қазан» | Ф. Голощёкиннің саясаты (1925–1933): «ауылды кеңестендіру», тәркілеу, ұжымдастыру |
| Ұжымдастыру | шаруашылықтарды колхоздарға күштеп біріктіру |
| Карлаг, АЛЖИР, Степлаг | Қазақстандағы ГУЛАГ лагерьлері; АЛЖИР — «Отанын сатқандардың» әйелдеріне арналған лагерь |
| Әлихан Бөкейхан | Алашорда төрағасы (1866–1937) |
| Ахмет Байтұрсынұлы | «Қазақ» газетінің редакторы, «Ұлт ұстазы» |
| Амангелді Иманов | 1916 ж. Торғай көтерілісінің сардарбегі |
| Бауыржан Момышұлы | Мәскеу шайқасының батыры (316-Панфилов дивизиясы) |
| Мәншүк Мәметова, Әлия Молдағұлова | пулеметші мен мерген, Кеңес Одағының Батырлары |
ХХ ғасырдың екінші жартысы – XXI ғасырдың басындағы Қазақстан — терминдер, даталар
| 1946 | ҚазКСР Ғылым академиясының құрылуы (Қ. Сәтбаев) |
|---|---|
| 1946–1954 | Ж. Шаяхметов Қазақстан Компартиясының басында |
| 1949 | Семей полигонындағы алғашқы ядролық жарылыс |
| 1954 | Тың игерудің басталуы |
| 1959 | Теміртаудағы жұмысшылар толқуы |
| 1960–1962, 1964–1986 | Д. Қонаев Қазақстан Компартиясының басында |
| 1979 | Целиноградта неміс автономиясына қарсы демонстрациялар |
| 1986 | Желтоқсан оқиғасы |
| 1989 | Шахтерлер ереуілі; «Невада — Семей»; тілдер туралы заң |
| 1990 ж. 25 қазан | Мемлекеттік егемендік туралы декларация |
| 1991 ж. 29 тамыз | Семей полигонын жабу туралы жарлық |
| 1991 ж. 1 желтоқсан | Президенттің алғашқы жалпыхалықтық сайлауы |
| 1991 ж. 16 желтоқсан | «Мемлекеттік тәуелсіздік туралы» заң |
| 1992 ж. 2 наурыз | БҰҰ-ға кіру |
| 1992 | Мемлекеттік рәміздер; Дүниежүзі қазақтарының I құрылтайы |
| 1993 ж. 15 қараша | Теңгенің енгізілуі |
| 1995 ж. 30 тамыз | 1995 жылғы Конституция (2026 ж. 1 шілдеде күшін жойды) |
| 1997 | Астананың Ақмолаға көшірілуі |
| 2010 | ЕҚЫҰ-ға төрағалық |
| 2017 | ЭКСПО дүниежүзілік көрмесі |
| 2019 | Қ.-Ж. Тоқаевтың Президент болып сайлануы |
| 2026 ж. 15 наурыз | Референдум: жаңа Конституция (ҰТО тізімінен тыс) |
| Тың | бидай үшін өңделмеген жерлерді игеру (1954 жылдан) |
| Желтоқсан | 1986 ж. 16–19 желтоқсанда Алматыдағы жастар толқуы |
| Егемендік | мемлекеттік биліктің үстемдігі мен тәуелсіздігі |
| Дінмұхамед Қонаев | ҚазКСР басшысы, академик |
| Олжас Сүлейменов | ақын, «Невада — Семей» қозғалысының жетекшісі |
| Нұрсұлтан Назарбаев | тұңғыш Президент (1991 жылдан), полигонды жабу туралы жарлыққа қол қойды |
| Қасым-Жомарт Тоқаев | 2019 жылдан Президент |
Мәдениеттің дамуы — терминдер, даталар
| XI ғ. | Жүсіп Баласағұн, «Құтадғу біліг» |
|---|---|
| XII ғ. | Қожа Ахмет Яссауи, «Диуани хикмет» |
| 1893 | В. Томсен көне түркі жазуын оқыды |
| 1925 | Әміре Қашаубаев Париж көрмесінде |
| 1949 | М. Әуезовке «Абай» романы үшін КСРО Мемлекеттік сыйлығы |
| 1961 | О. Сүлейменовтің «Адамға табын, Жер енді!» поэмасы |
| Күй | сөзсіз аспаптық шығарма (Құрманғазы: «Сарыарқа», «Адай») |
| Жырау | ақын-жыршы әрі хан кеңесшісі (Бұқар жырау — Абылай тұсында) |
| «Төте жазу» | А. Байтұрсынұлының реформаланған араб әліпбиі |
| Әл-Фараби | философ, Аристотельден кейінгі «екінші ұстаз», 870 ж. Отырарда туған |
| Махмұд Қашқари | «Диуани лұғат ит-түрк» сөздігі (XI ғ.) |
| Қаныш Сәтбаев | геолог, Жезқазған, ҚазКСР ҒА-ның алғашқы президенті |
| Мұхтар Әуезов | «Абай жолы» роман-эпопеясы |
Контекстік тапсырмалар: қалай шешу керек — терминдер, даталар
| «Мәтін бойынша» | жауапты тек контекстен іздеңіз, көбірек білсеңіз де |
|---|---|
| «Білімді пайдаланып» | контекст — кеңес, бірақ курстан дата немесе есім керек |
| Карта | жебелерге (жорық бағыты), аумақ нөмірлеріне және картадағы жылға қараңыз |
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
1969 жылы «Алтын адам» қай қорғаннан табылды?
- A. Есік
- B. Берел
- C. Бесшатыр
- D. Тасмола
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: «Алтын адамды» 1969 ж. К. Ақышев бастаған экспедиция Есік қорғанынан тапты (Алматы облысы). Бұл — б.з.д. V–IV ғғ. сақ жауынгері.
2. бір дұрыс жауап
Түрік қағанаты қай жылы құрылды?
- A. 552
- B. 603
- C. 682
- D. 766
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Түрік қағанаты 552–603 жж. өмір сүрді. Оны Ашина руынан шыққан Бумын қаған құрды. 603 ж. қағанат Батыс және Шығыс болып бөлінді.
3. бір дұрыс жауап
Қазақ хандығы қай жылы құрылды?
- A. 1465
- B. 1456
- C. 1428
- D. 1511
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: 1465 ж. Керей мен Жәнібек Әбілқайыр хандығынан бөлініп, Батыс Жетісуға (Шу мен Талас өзендерінің аңғары) көшіп, Қазақ хандығын құрды.
4. бір дұрыс жауап
«Жеті жарғы» заңдар жинағы қай ханның тұсында құрастырылды?
- A. Тәуке хан
- B. Қасым хан
- C. Есім хан
- D. Абылай хан
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: «Жеті жарғы» — Тәуке хан тұсында (XVII ғ. соңы – XVIII ғ. басы). Заңдарды ретімен есте сақтаңыз: «Қасым ханның қасқа жолы» → «Есім ханның ескі жолы» → «Жеті жарғы» (Тәуке).
5. бір дұрыс жауап
«Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» деп аталған жоңғар шапқыншылығы қай жылы басталды?
- A. 1723
- B. 1718
- C. 1726
- D. 1730
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Жоңғарлардың жаппай шапқыншылығы 1723 ж. басталды. Бетбұрыс кейін болды: Бұланты шайқасы (1726/1728) және Аңырақай шайқасы (1729/1730).