1836–1838 жылдардағы Бөкей Ордасындағы көтеріліс. Исатай Тайманұлы мен Махамбет Өтемісұлы
Қазақстан тарихы · Жаңа заман
Бөкей (Ішкі) Ордасы 1801 жылы* Еділ мен Жайық аралығында пайда болды: Бөкей сұлтан Кіші жүздің бір бөлігімен сонда көшуге рұқсат алды. 1830 жылдары хан Жәңгір (Бөкейдің ұлы) болды.
Көтерілістің себептері: жердің тапшылығы — ең жақсы жайылымдар ханға, сұлтандарға, ханның туыстарына және казак әскерлеріне бөліп берілді; салықтар мен алымдардың өсуі; хан шенеуніктерінің озбырлығы; Жайықтан әрі көшуге тыйым.
Басшылары — беріш руының старшыны Исатай Тайманұлы батыр және оның серігі, өлеңдері халықты күреске шақырған суырыпсалма ақын Махамбет Өтемісұлы. 1836 жылы* көтерілісшілер ханға бағынудан бас тартты; 1837 жылы* олар хан ордасына жақындады, бірақ оны шабуылдауға батылы бармады, ал үкімет әскерлері оларды Тастөбе маңында жеңді. Исатай отрядымен Жайықтан өтіп кетіп, 1838 жылы* Ақбұлақ өзенінің бойындағы шайқаста қаза тапты. Махамбет күресті жалғастырып, 1846 жылы* өлтірілді.
Маңызы: көтеріліс әлеуметтік және отарлық езгіге қарсы терең наразылықты көрсетті; Махамбеттің поэзиясы қазақ әдебиетінің классикасына айналды.
Ең бастысы
- 1836–1838 жж. — Бөкей Ордасындағы көтеріліс.
- Басшылары — Исатай Тайманұлы және ақын Махамбет Өтемісұлы.
- Қарсыласы — Жәңгір хан және ресейлік билік; себебі — жер тапшылығы.
- 1838 ж.* — Исатайдың Ақбұлақта қаза табуы.
Тесттегі тұзақ
Бөкей Ордасының Жәңгір ханы (XIX ғ.) — Орбұлақта жеңген Жәңгір (XVII ғ.) емес.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз