Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс (1837–1847)
Қазақстан тарихы · Жаңа заман
Кенесары Қасымұлы (1802–1847) — Абылай ханның немересі, Қасым сұлтанның ұлы. Қозғалыстың себептері: хан билігінің жойылуы, округтердің енгізілуі, бекіністердің салынып, жердің тартып алынуы, салықтар; жеке себебі — әкесі мен ағаларының күресте қаза табуы.
Мақсаты — Абылай заманындағы шекарадағы тәуелсіз Қазақ хандығын қалпына келтіру. Қозғаушы күштері: үш жүздің шаруалары, батырлары, сұлтандары мен билерінің бір бөлігі. Серіктері — Ағыбай, Иман, Наурызбай (Кенесарының інісі), Бұқарбай батырлар.
Негізгі кезеңдері: 1837–1841 жж.* — Орта жүздегі күрес, бекіністерге шабуылдар (1838 жылы* Ақмола бекінісін өртеу). 1841 ж.* — Кенесары үш жүздің ханы болып жарияланды. Ол мемлекеттік кеңес құрып, өз өкілдерін тағайындады, салықтар (зекет, ұшыр) енгізді, қатаң әскери тәртіп орнатып, қару мен оқ-дәрі жасауды ұйымдастырды. 1841–1845 жж.* — ресей әскерлері мен Қоқанға қарсы келіссөздер мен соғыс қимылдары, күрестің Кіші жүзге ауысуы. 1846–1847 жж.* — Жетісуға кету; сонда 1847 жылы Кенесары қырғыз манаптарымен соғыста қаза тапты.
Маңызы: XIX ғасырдағы қазақтардың Қазақстанның бүкіл дерлік аумағын қамтыған ең ірі әрі ұзаққа созылған көтерілісі; біртұтас қазақ мемлекетін қалпына келтірудің алғашқы әрекеті. Кенесары — дарынды саясаткер және қолбасшы.
Ең бастысы
- 1837–1847 жж. — Кенесары көтерілісі; өмір сүрген жылдары — 1802–1847.
- Мақсаты — хандықты Абылай кезіндегі шекарада қалпына келтіру.
- 1841 ж.* — үш жүздің ханы болып сайланды; мемлекеттік кеңес, салықтар, әскер.
- Серіктері: Наурызбай, Ағыбай, Иман, Бұқарбай.
- 1847 ж. Жетісуда қырғыз манаптарымен соғыста қаза табуы.
Тесттегі тұзақ
Кенесары орыс әскерлерімен шайқаста емес, ҚЫРҒЫЗ манаптарымен күресте қаза тапты. Ол Абылайдың ұлы емес, немересі.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз