Оғыз мемлекеті және Қимақ қағанаты
Қазақстан тарихы · Орта ғасыр кезеңі
Оғыз мемлекеті (IX — XI ғ. басы*) Сырдарияның төменгі ағысы мен Арал маңында қалыптасты. Астанасы — Янгикент (Жент) қаласы, билеушісі ябғу лауазымын алып жүрді, оның мұрагерін інал, әскербасын сүбашы деп атады. Оғыздар көшпелі мал шаруашылығымен айналысты, ал Сырдария қалаларында қолөнер мен сауда дамыды. XI ғасырда* мемлекет қыпшақтардың соққыларынан әлсіреді, оғыздардың бір бөлігі батысқа кетті — түрікмендер мен селжұқ түріктері солардан тарайды.
Қимақ қағанаты IX ғасырдың соңынан XI ғасырдың басына дейін Ертіс алабында, Шығыс және Орталық Қазақстанда өмір сүрді. Қимақтардың билеушісі жоғары қаған (хақан) лауазымын алып жүрді, оған облыстардың мұрагерлік иелері бағынды. Одақтың тайпаларының бірі қыпшақтар болды — кейін олар бөлініп шығып, өздері даланың басты күшіне айналды.
Араб саяхатшысы әл-Идриси* қимақтардағы қалалар мен бекіністерді, кеніштер мен сауданы сипаттаған. Қимақтар мал шаруашылығымен айналысты, бірақ оларда егіншілік те, терісі бағалы аң аулау да болды.
Ең бастысы
- Оғыздар — Сырдарияның төменгі ағысы, астанасы Янгикент, билеушісі — ябғу.
- Оғыздар — түрікмендер мен селжұқ түріктерінің ата-бабалары.
- IX ғ. соңы — XI ғ. басы — қимақтар мемлекеті, Ертіс алабы.
- Қимақтардың билеушісі — қаған; қыпшақтар қимақ одағына кірді.
Тесттегі тұзақ
Янгикент — қимақтардың емес, оғыздардың астанасы. Қимақтар — Ертіс, оғыздар — Сырдария.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Қимақ қағанаты негізінен орналасқан өзен алабы
- A. Ертіс
- B. Сырдария
- C. Талас
- D. Жайық
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Қимақтар (IX ғ. соңы – XI ғ. басы) Ертіс бойында өмір сүрді, астанасы — Имақия. Қимақ бірлестігінен кейін қыпшақтар бөлініп шықты.
2. бір дұрыс жауап
960 жылы ислам мемлекеттік дін болып жарияланған мемлекет
- A. Қарахан мемлекеті
- B. Қарлұқ қағанаты
- C. Оғыз мемлекеті
- D. Қимақ қағанаты
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: ҰТО «100 дата»: 960 ж. — Қарахан мемлекетінде (942–1212) исламның мемлекеттік дін болып жариялануы.
3. бір дұрыс жауап
Исламды алғаш қабылдаған Қарахан билеушісі
- A. Сатұқ Боғра хан
- B. Бұмын қаған
- C. Үшлік
- D. Есенбұға
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Сатұқ Боғра хан исламды X ғ. бірінші жартысында қабылдады; оның ұлы Мұса тұсында 960 ж. ислам мемлекеттік дінге айналды.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз