X — XIII ғасыр басындағы Қазақстан. Қарахан мемлекеті

Қазақстан тарихы · Орта ғасыр кезеңі

Қарахан мемлекеті (942–1212 жж.) Жетісуды, Оңтүстік Қазақстанды және Мәуереннахрды (Әмудария мен Сырдария аралығын) біріктірді. Оның негізін қалаған — түрік билеушілерінің ішінде исламды бірінші қабылдаған Сатұқ Бұғра хан. 960 жылы ислам Қарахандардың мемлекеттік діні болып жарияланды — бұл Қазақстан аумағындағы ислам тарихының ең маңызды белесі.

Басты қалалары Баласағұн мен Қашқар, кейін — Самарқанд болды. XI ғасырдың ортасында* мемлекет Шығыс (орталығы Баласағұн, кейін Қашқар) және Батыс (Самарқанд) болып бөлінді. Қарахандар иқта жүйесін енгізді — билеуші жауынгерге немесе шенеунікке қызметі үшін одан салық жинау құқығымен жер берді.

Қарахандар тұсында түркітілді мәдениет гүлденді. Жүсіп Баласағұни XI ғасырда әділ билік туралы өсиет — «Құтадғу біліг» («Құтты білік») дастанын жазды. Махмұд Қашқари «Диуани лұғат ат-түрік»* — дүние картасы бар түркі тілдерінің сөздігін құрастырды. Мемлекет 1212 жылы құлады: батыс бөлігін хорезмшах Мұхаммед талқандады, ал Жетісу қидандардың (қарақытайлардың) билігіне өтті.

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

960 ж. — исламды Түрік қағанаты немесе Алтын Орда емес, Қарахандар қабылдады (Алтын Ордада — Өзбек хан тұсында, 1312–1342).

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

Қыпшақ хандығының өмір сүрген кезеңі

  1. A. XI ғ. басы – XIII ғ. басы
  2. B. 552–603 жж.
  3. C. 942–1212 жж.
  4. D. XIV ғ. ортасы – XVI ғ. басы
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: ҰТО «100 дата»: Қыпшақ хандығы — XI ғ. басы – XIII ғ. басы; оны моңғолдар жаулап алды. 942–1212 — Қарахандар, XIV ғ. ортасы – XVI ғ. басы — Моғолстан.

2. бір дұрыс жауап

Отырарды моңғолдардан қорғауды (1219–1220 жж.) басқарған

  1. A. Қайыр хан
  2. B. Темір Мәлік
  3. C. Мұхаммед Хорезмшах
  4. D. Батый хан
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Отырар әміршісі Қайыр хан қаланы жарты жылдай қорғады. Темір Мәлік Ходжентті қорғады; Батый — Шыңғыс ханның немересі, Алтын Орданың негізін салушы.

3. бір дұрыс жауап

Өзбек хан (1312–1342) тұсында Алтын Ордада

  1. A. ислам мемлекеттік дінге айналды
  2. B. Мәскеу өртелді
  3. C. Қазақ хандығы құрылды
  4. D. Атлах шайқасы болды
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Өзбек ханның билігі (1312–1342, ҰТО «100 дата») — Алтын Орданың гүлденуі және исламның қабылдануы. Мәскеуді 1382 ж. Тоқтамыс өртеді.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз