Наймандар, керейлер, жалайырлар. Қыпшақ хандығы. Дешті Қыпшақ

Қазақстан тарихы · Орта ғасыр кезеңі

XII — XIII ғасыр басында Қазақстанның шығысы мен оңтүстік-шығысында ірі тайпалық одақтар өмір сүрді. Наймандар Алтай, Тарбағатай мен Ертіс аралығында көшіп-қонды; керейлер — шығысырақ, Моңғолияда (Орхон мен Тола өзендерінің бойында), олардың көбі несториан христиандары болды; жалайырлар — Жетісу мен Моңғолияда. Наймандар мен керейлердің өз хандары мен жазуы болды. XIII ғасырдың басында оларды Шыңғыс хан талқандады, бұл тайпалардың бір бөлігі батысқа кетті — кейін олар қазақ халқының құрамына енді.

Қыпшақ хандығы XI ғасырдың басынан XIII ғасырдың басына дейін өмір сүрді. Қыпшақтар қимақтардан бөлініп, Ертістен Дунайға дейінгі ұлан-байтақ даланы алып жатты. Парсы ақыны Насир Хосров XI ғасырда* бұл даланы алғаш рет «Дешті Қыпшақ» — «Қыпшақ даласы» деп атады. Қыпшақтар Русьпен (онда оларды половецтер деп атады), Византиямен, Хорезммен соғысты және сауда жасады.

Қазақстанның шаруашылығы бір-бірімен тығыз байланысты екі түрлі болды. Көшпелі мал шаруашылығы мал, жүн, тері берді; қалалар мен оазистердің (Отырар, Сығанақ, Тараз, Сауран) отырықшы-егіншілік шаруашылығы астық пен қолөнер бұйымдарын берді. Көшпелілер мен қала тұрғындары қала базарларында тауар алмасты.

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

Қыпшақтар оғыздардан емес, ҚИМАҚТАРДАН бөлініп шықты. «Дешті Қыпшақ» термині Шыңғыс ханнан көп бұрын, XI ғасырда пайда болды.

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

1382 жылы Мәскеуді өртеп, орыс князьдерінің алым төлеуін қалпына келтірген

  1. A. Тоқтамыс
  2. B. Орыс хан
  3. C. Едіге
  4. D. Әмір Темір
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Тоқтамыс хан, 1382 ж. (ҰТО «100 дата»). Орыс хан — Ақ Орда билеушісі, Едіге — Ноғай Ордасының негізін салушы.

2. бір дұрыс жауап

Моғолстан мемлекетінің негізін салушы (XIV ғ. ортасы)

  1. A. Тоғылық Темір
  2. B. Әбілқайыр
  3. C. Орыс хан
  4. D. Едіге
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Дулаттарға сүйенген Тоғылық Темір Жетісу мен Шығыс Түркістанда Моғолстанды (XIV ғ. ортасы – XVI ғ. басы) құрды.

3. бір дұрыс жауап

Әбілқайыр хандығының өмір сүрген жылдары

  1. A. 1428–1468
  2. B. 1465–1511
  3. C. 1312–1342
  4. D. 1538–1580
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: ҰТО «100 дата»: Әбілқайыр хандығы — 1428–1468. 1465 ж. одан Керей мен Жәнібек бөлініп кетті; Әбілқайыр өлгеннен (1468) кейін хандық ыдырады.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз