Моңғол шапқыншылығы. Отырарды қорғау. Алтын Орда, Ақ Орда, Моғолстан

Қазақстан тарихы · Орта ғасыр кезеңі

1206 жылы* құрылтай Темучинді Шыңғыс хан деп жариялады — Моңғол империясы осылай пайда болды. Орта Азияға жорыққа «Отырар апаты» себеп болды: 1218 жылы* Отырар билеушісі Қайырхан (Ғайырхан) моңғол сауда керуенін қырып тастады. 1219 жылы* моңғолдар Отырарды қоршады; қала жарты жылдай қорғанып, тек сатқындық салдарынан алынып, қиратылды, ал Қайырхан өлтірілді. Одан кейін Сығанақ, Ашнас, Бұхара, Самарқанд және бүкіл Хорезм құлады.

Шыңғыс хан жерлерді ұлдарына бөліп берді (ұлыстар). Қазақстанның басым бөлігі үлкен ұлы Жошының ұлысына, Жетісу мен оңтүстік — Шағатай ұлысына енді. Шыңғыс ханның немересі Бату (Батый) XIII ғасырдың ортасында* Жошы ұлысының жерінде астанасы Сарай болған Алтын Орданы құрды. Оның гүлденуі Өзбек ханның билігіне (1312–1342 жж.) тұспа-тұс келді, оның тұсында ислам мемлекеттік дін болды. Тоқтамыс хан 1382 жылы Мәскеуді өртеп, орыс князьдерінің алым төлеуін қалпына келтірді.

Жошы ұлысының шығыс қанаты — Ақ Орда (XIV ғ.*), орталығы — Сырдариядағы Сығанақ қаласы; белгілі хандары — Орыс хан мен Тоқтамыс. Жетісу мен Шығыс Қазақстанда XIV ғасырдың ортасынан XVI ғасырдың басына дейін Моғолстан мемлекеті болды; оның негізін қалаған — Тоғылық Темір, басты тірегі дулат тайпалары болды.

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

Сығанақ — Ақ Орданың, ал Сарай — Алтын Орданың астанасы. Моғолстан Сырдарияда емес, Жетісуда болды.

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

Қазақ хандығы халқының саны 1 млн-ға жуықтап, «Қасым ханның қасқа жолы» заңдары құрастырылған хан

  1. A. Қасым
  2. B. Хақназар
  3. C. Тәуекел
  4. D. Есім
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Қасым хан (XVI ғ. басы, ҰТО «100 дата»). М. Х. Дулатидің деректері бойынша, оның тұсында қазақтардың саны миллионға жетті.

2. бір дұрыс жауап

Хақназар ханның билік құрған жылдары

  1. A. 1538–1580
  2. B. 1582–1598
  3. C. 1598–1628
  4. D. 1680–1715
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Хақназар — 1538–1580; Тәуекел — 1582/1583–1598; Есім — 1598–1628; Тәуке — 1680–1715/1718 (ҰТО «100 дата»). Хақназарды «қазақтар мен ноғайлардың ханы» деп атады.

3. бір дұрыс жауап

Қазақ хандығының астанасын Түркістанға көшірген хан

  1. A. Есім
  2. B. Қасым
  3. C. Хақназар
  4. D. Жәңгір
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Есім хан (1598–1628) астананы Түркістанға көшіріп, «Есім ханның ескі жолы» заңдарын бекітті.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз