Қазақ-жоңғар соғыстары. «Ақтабан шұбырынды». Бұланты және Аңырақай шайқастары

Қазақстан тарихы · Жаңа заман

XVIII ғасырдың басында Қазақ хандығы ауыр жағдайға тап болды: Тәуке өлгеннен кейін хандар мен сұлтандар арасындағы алауыздық күшейді, батыстан Еділ қалмақтары мен Жайық казактары, оңтүстіктен Хиуа мен Бұхара, ал шығыстан ең қауіпті жау — Цэван Рабдан* басқарған Жоңғар хандығы шабуыл жасады.

1723 жылы жоңғарлар көктемде, адамдар мен мал қыстан әлсіреп шыққан кезде, қазақ қоныстарына күтпеген жерден шабуыл жасады. «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» — «Ұлы жұт жылдары» басталды. Қазақтар Жетісу мен Сырдария қалаларынан, соның ішінде Түркістан мен Ташкенттен айырылды, мыңдаған адам аштық пен аурудан қаза тапты, көптеген рулар батыс пен оңтүстікке қашты. «Елім-ай» әні осы қасіреттің символына айналды.

1726 жылы Ордабасыдағы (Түркістан маңы) құрылтайда үш жүздің өкілдері жауға қарсы бірігуге шешім қабылдады; жасақтың бас қолбасшысы болып Кіші жүз ханы Әбілқайыр сайланды. 1726/1728 жылы қазақтар Бұланты шайқасында (Бұланты мен Белеуті өзендерінің аралығы, Ұлытау маңы) жоңғарларды жеңді — ол жер «Қалмақ қырылған» деп аталды. 1729/1730 жылы Аңырақай шайқасында (Балқаштың оңтүстік шеті мен Алакөл арасындағы Аңырақай таулары) жоңғарларға шешуші соққы берілді. Бөгенбай, Қабанбай, Наурызбай, Райымбек, Жәнібек батырлар даңққа бөленді.

Алайда жеңістен кейін бірлік ыдырады: Болат хан өлгеннен кейін* хан атағы үшін дау басталып, жасақ тарап кетті. 1730–1740 жылдары жоңғарлар қазақ жеріне қайта басып кіріп, соғыстар Жоңғарияны Цин империясы 1750 жылдары* талқандағанға дейін жалғасты.

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

Даталар реті: 1723 (жұт) → 1726 (Ордабасы) → 1726/1728 (Бұланты) → 1729/1730 (Аңырақай). Ордабасы құрылтайы Бұланты шайқасынан БҰРЫН болды.

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

1731 жылы Ресей қол астына кірген хан

  1. A. Әбілқайыр (Кіші жүз)
  2. B. Абылай (Орта жүз)
  3. C. Жәңгір (Бөкей Ордасы)
  4. D. Кенесары
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Әбілқайыр жоңғарлар мен көршілерге қарсы Ресейдің қолдауына және өз билігін нығайтуға үміттенді. 1731 жылғы ант Қазақстанның Ресейге қосылуының бастамасы болды.

2. бір дұрыс жауап

Абылай ханның Қазақ хандығын билеген жылдары

  1. A. 1771–1781
  2. B. 1731–1748
  3. C. 1783–1797
  4. D. 1680–1715
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: ҰТО «100 дата»: Абылай — 1771–1781. 1783–1797 — Сырым Датұлы көтерілісі, 1680–1715 — Тәуке билігі.

3. бір дұрыс жауап

Абылай хан сыртқы саясатының негізі

  1. A. Ресей империясы мен Цин Қытайы арасында икемді саясат жүргізу
  2. B. Ресейге қарсы Жоңғар хандығымен одақтасу
  3. C. көршілермен қарым-қатынастан толық бас тарту
  4. D. Бұқар хандығына бағыну
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Абылай Ресейге де, Цин империясына да ресми түрде бағынышты болып, хандықтың іс жүзіндегі тәуелсіздігін сақтады — «екі оттың ортасындағы» саясат.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз