Қазақ хандығының мемлекеттік құрылымы мен қоғамы. Дәстүрлі шаруашылық

Қазақстан тарихы · Жаңа заман

Хандықтың басында хан тұрды, оны ақсүйектердің жиынында Шыңғыс ханның ұрпақтарынан сайлады. Хандық үш жүзге бөлінді: Ұлы жүз — Жетісу мен оңтүстік, Орта жүз — Орталық, Солтүстік және Шығыс Қазақстан, Кіші жүз — Батыс Қазақстан. Жүздердің өз хандары мен сұлтандары болды. Маңызды шешімдерді құрылтай мен билер кеңесі қабылдады.

Қоғам «ақ сүйек» пен «қара сүйекке» бөлінді. Ақ сүйекке төрелер — Шыңғыс әулетінен шыққан сұлтандар, және қожалар — исламның алғашқы уағызшыларының ұрпақтары жатты. Қара сүйек — билер, батырлар, қатардағы малшылар (шаруа). Төлеңгіттер хан мен сұлтандардың жеке күзеті және жасағы болып қызмет етті. Ең құқықсыздары құлдар мен күңдер — көбіне тұтқындардан шыққан еді.

Шаруашылықтың негізі — көшпелі мал шаруашылығы: «төрт түлік» — малдың төрт түрін өсірді (жылқы, түйе, сиыр, қой мен ешкі). Маусымдық жайылымдар бойынша көшті: көктеу, жайлау, күзеу, қыстау. Сырдария, Талас, Шу өзендерінің бойында және тау бөктерлерінде суармалы егіншілік дамыды: арық қазып, тары, бидай, арпа екті. Көшкенде оңай жиналатын киіз үйлерде тұрды.

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

Билер мен батырлар — «ақ сүйек» емес, «қара сүйек»: ақ сүйекке тек төрелер мен қожалар жатты.

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

Тәуке хан кеңесінде Ұлы жүздің атынан шыққан би

  1. A. Төле би
  2. B. Қазыбек би
  3. C. Әйтеке би
  4. D. Бұқар жырау
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Төле би Әлібекұлы — Ұлы жүз; Қазыбек — Орта жүз, Әйтеке — Кіші жүз. Бұқар жырау — Абылай ханның ақыны әрі кеңесшісі.

2. бір дұрыс жауап

Жоңғарларға қарсы жалпықазақ жасағын құру туралы шешім қабылданған Ордабасы құрылтайының жылы

  1. A. 1726
  2. B. 1723
  3. C. 1730
  4. D. 1771
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: ҰТО «100 дата»: 1726 ж. — Ордабасы құрылтайы. Реті: 1723 шапқыншылық → 1726 Ордабасы → 1726/1728 Бұланты → 1729/1730 Аңырақай.

3. бір дұрыс жауап

Ордабасы құрылтайында біріккен қазақ жасағының бас қолбасшысы болып сайланған хан

  1. A. Әбілқайыр
  2. B. Абылай
  3. C. Тәуке
  4. D. Болат
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Қолбасшылық Кіші жүз ханы Әбілқайырға тапсырылды; оның басшылығымен Бұланты мен Аңырақайда жеңіске жетті. Ол кезде жоғарғы хан — Болат, Тәуке бұл уақытта қайтыс болған.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз