XVIII ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстан мен Ресей. Әбілқайырдың бодандықты қабылдауы

Қазақстан тарихы · Жаңа заман

Қазақтардың Ресеймен байланысы XVI ғасырда-ақ басталған (Қасым хан мен Тәуекел тұсындағы елшіліктер). XVIII ғасырдың басында І Петр қазақ даласын барлық Азия елдеріне «кілт пен қақпа» деп атады: ол арқылы Орта Азия мен Үндістанға жол жатты. Ресейдің мақсаттары саяси (ықпалды кеңейту) және экономикалық (сауда, шикізат, алтын) болды.

Қазақ даласына әскери-барлау экспедициялары жіберілді: И. Бухгольц* (1715 ж.*), И. Лихарев* (1720 ж.*). Ертіс бойында алғашқы бекіністер салынды: Омбы (1716 ж.*), Семей (1718 ж.*), Өскемен (1720 ж.*). Бұл бекіністер Ресейдің далаға болашақта ілгерілеуінің тірегі болды.

1731 жылы* Кіші жүз ханы Әбілқайыр Ресей бодандығын қабылдады. Себептері: жоңғарлар мен басқа көршілер тарапынан қауіп, әскери қолдау алу, жайылымдарды қайтару және жүзге билігін нығайту, хан билігін өз әулетінде мұрагерлік ету ниеті. Көптеген старшындар мен билер бұған қарсы болды. 1730–1750 жылдары Ресей позициясын нығайтты: И. Кириллов бастаған Орынбор экспедициясы* (1734 ж.*), Орынбордың және бекіністер шебінің салынуы.

1740 жылдары ішкі саяси ахуал шиеленісті: Әбілқайырдың басқа сұлтандармен бәсекесі, Ресейдің күшеюіне наразылық. 1748 жылы* Әбілқайырды Барақ сұлтан өлтірді.

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

Ресей бодандығын бірінші болып КІШІ жүздің ханы Әбілқайыр қабылдады (Абылай да, Тәуке де емес).

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

1783–1797 жылдардағы Кіші жүздегі ұлт-азаттық қозғалысты басқарған

  1. A. Сырым Датұлы
  2. B. Исатай Тайманұлы
  3. C. Жанқожа Нұрмұхамедұлы
  4. D. Кенесары Қасымұлы
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Сырым Датұлы — 1783–1797 (ҰТО «100 дата»). Исатай — 1836–1838, Кенесары — 1837–1847, Жанқожа — XIX ғ. 50-жылдары.

2. бір дұрыс жауап

1822 жылғы «Сібір қырғыздары туралы жарғы» хан билігін жойған жер

  1. A. Орта жүз
  2. B. Кіші жүз
  3. C. Ұлы жүз
  4. D. Бөкей Ордасы
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: 1822 ж. Жарғы (авторы М. Сперанский) — Орта жүз. 1824 ж. «Орынбор қырғыздары туралы жарғы» — Кіші жүз. Есте сақтаңыз: Сібір — Орта жүз, Орынбор — Кіші жүз.

3. бір дұрыс жауап

1836–1838 жылдары Бөкей Ордасындағы көтерілісті басқарғандар

  1. A. Исатай Тайманұлы мен Махамбет Өтемісұлы
  2. B. Сырым Датұлы мен Барақ батыр
  3. C. Жоламан Тіленшіұлы мен Саржан Қасымұлы
  4. D. Жанқожа Нұрмұхамедұлы мен Есет Көтібарұлы
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Исатай мен Махамбет Жәңгір ханға және жерді тартып алуға қарсы шықты. Жоламан мен Саржан — XIX ғ. бірінші жартысындағы басқа өңірлердегі қозғалыстар, Жанқожа мен Есет — 1850 жылдар.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз