Абылай тұсындағы Қазақ хандығы: ішкі және сыртқы саясат

Қазақстан тарихы · Жаңа заман

Абылай (Әбілмансұр, 1711–1781*) — Уәли ханның немересі, жастайынан жоңғарлармен соғыста даңққа бөленді (аңыз бойынша, жекпе-жекте жоңғар батыры Шарышты жеңген). 1771 жылы Түркістанда оны үш жүздің ханы деп жариялады; ол 1771–1781 жылдары билік құрды.

Ішкі саясаты: Абылай ханның орталық билігін нығайтып, сұлтандар мен билердің өз бетімен кетуін шектеді, батырларға сүйенді (Бөгенбай, Қабанбай, Олжабай; Бұқар жырау оның кеңесшісі болды). Ол хандықтың бірлігін сақтауға және жоңғар шапқыншылығы жылдары айырылған жерлерді қайтаруға ұмтылды.

Абылайдың сыртқы саясаты — «екі оттың ортасындағы» икемді саясат: Ресей мен Жоңғарияны талқандаған Цин империясы. Ол бірде бір, бірде екінші державаға ресми тәуелділікті мойындады, бірақ іс жүзінде дербестігін сақтап, екеуімен де келіссөз жүргізіп, сауда жасады. Абылай оңтүстік жерлер үшін қырғыздармен және қоқандықтармен соғысып, Жетісудың бір бөлігі мен Сырдария қалаларын қайтарды.

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

Абылай әлдеқайда ерте даңққа бөленсе де, 1771 жылы хан болды. Оның саясаты — біреуімен одақ емес, Ресей мен Қытай арасында теңгерім ұстау.

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

1841 жылы үш жүздің ханы болып жарияланған

  1. A. Кенесары Қасымұлы
  2. B. Әбілқайыр
  3. C. Жәңгір
  4. D. Саржан Қасымұлы
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: 1841 ж. Абылайдың немересі Кенесары ақ киізге көтеріліп, хан сайланды. Саржан — оның ағасы, 1836 ж. қаза тапты.

2. бір дұрыс жауап

Кенесары Қасымұлы 1847 жылы қаза тапқан шайқастағы қарсыласы

  1. A. қырғыз манаптары
  2. B. Қоқан хандығының әскері
  3. C. жоңғарлар
  4. D. Цин империясының әскері
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Жетісуға шегінген Кенесары қырғыз манаптарымен (Орман және т.б.) соғысып, 1847 ж. тұтқында қаза тапты. Жоңғар хандығы бұл кезде әлдеқашан жойылған (1758).

3. бір дұрыс жауап

1850 жылдары Сырдарияда патшалық бекіністер (Қазалы) салуға қарсы көтерілісті басқарған

  1. A. Жанқожа Нұрмұхамедұлы
  2. B. Исатай Тайманұлы
  3. C. Амангелді Иманов
  4. D. Сырым Датұлы
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: ҰТО «100 дата»: XIX ғ. 50-жылдары — Жанқожа Нұрмұхамедұлының патшалық Ресейге қарсы көтерілісі. Амангелді Иманов — 1916 ж.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз