Кеңестік және қазіргі Қазақстан мәдениеті

Қазақстан тарихы · Мәдениеттің дамуы

1920–1930 жылдардағы білім беру: ересектердің сауатсыздығын жою (ликбез), мектептер ашу. Жазу үш рет өзгерді: Ахмет Байтұрсынұлы араб негізіндегі реформаланған әліпби («төте жазу») жасады, 1929 жылы* латын әрпіне, 1940 жылы* кириллицаға көшті. Байтұрсынұлын «ұлт ұстазы» деп атады. 1928 жылы алғашқы жоғары оқу орны — Қазақ мемлекеттік педагогикалық институты ашылды. 1932 жылы* КСРО ҒА-ның Қазақстан филиалы, 1946 жылы — Қазақ КСР Ғылым академиясы құрылды; оның алғашқы президенті Жезқазған мыс кен орнын ашқан Қаныш Сәтбаев болды.

1920–1930 жылдардағы өнер: 1925 жылы әнші Әміре Қашаубаев Париждегі Дүниежүзілік көрмеде өнер көрсетті; 1926 жылғы 13 қаңтарда Қызылордада тұңғыш ұлттық театр ашылды. Жазушылар: Сәкен Сейфуллин, Бейімбет Майлин, Ілияс Жансүгіров, Мұхтар Әуезов, Ғабит Мүсірепов, Сәбит Мұқанов. Композиторлар Ахмет Жұбанов, Евгений Брусиловский*; тұңғыш қазақ операсы «Қыз Жібек»*.

Соғыс жылдарында Алматыға «Мосфильм» мен «Ленфильм» киностудиялары*, ғалымдар мен өнер қайраткерлері көшірілді; Жамбыл Жабаев әйгілі «Ленинградтық өрендерім» өлеңін жазды*. Соғыстан кейін: М. Әуезовтің «Абай жолы» роман-эпопеясы (1949 ж. КСРО Мемлекеттік сыйлығы), І. Есенберлиннің «Көшпенділер» трилогиясы*, Олжас Сүлейменовтің «Адамға табын, Жер, енді!» поэмасы (1961 ж.), Шәкен Аймановтың фильмдері*. Міндетті жалпыға бірдей орта білім енгізілді*, бірақ қазақ тілінің қолданылу аясы тарылып, қазақ мектептері жабылды.

Қазіргі Қазақстан (1991 жылдан): қазақ тілі — мемлекеттік тіл, тарихи атаулардың қайтарылуы, «Мәдени мұра»* және «Болашақ» (шетелде оқыту)* бағдарламалары, қазақ әліпбиін латын графикасына көшіру (2017 жылғы шешім*), жаңа университеттер мен мұражайлардың ашылуы.

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

Әліпбилер реті: араб → латын (1929) → кириллица (1940). Тұңғыш театр Алматыда емес, Қызылордада ашылды (1926).

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

1949 жылы Мұхтар Әуезовке КСРО Мемлекеттік сыйлығы берілген роман

  1. A. «Абай»
  2. B. «Абай жолы»
  3. C. «Көшпенділер»
  4. D. «Адамға табын, Жер енді!»
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: ҰТО «100 дата»: 1949 ж. — «Абай» романы үшін сыйлық. «Абай жолы» эпопеясы кейін аяқталды (1959 ж. Лениндік сыйлық). «Көшпенділер» — І. Есенберлиннің трилогиясы.

2. бір дұрыс жауап

Ю. Гагариннің ұшуына арналған «Адамға табын, Жер енді!» (1961) поэмасының авторы

  1. A. Олжас Сүлейменов
  2. B. Мұхтар Шаханов
  3. C. Әбдіжәміл Нұрпейісов
  4. D. Ілияс Есенберлин
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: ҰТО «100 дата»: 1961 ж. — О. Сүлейменовтің поэмасы. Кейін ол «Аз и Я» (1975) кітабын жазып, «Невада — Семей» қозғалысын басқарды (1989).

3. бір дұрыс жауап

А. Байтұрсынұлы қазақ тіліне бейімдеген реформаланған араб әліпбиі

  1. A. «Төте жазу»
  2. B. «Жаңа әліпби» латын жазуы
  3. C. көне түркі руна жазуы
  4. D. кирилл жазуы
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: «Төте жазу» — Ахмет Байтұрсынұлы қазақ тілінің дыбыстарына бейімдеген араб графикасы (дауысты дыбыстардың белгілерін қосты). Көне түркі руна жазуын 1893 ж. В. Томсен оқыды.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз