Ерте көшпелілер дәуірі: сақтар, сарматтар, үйсіндер, қаңлылар, ғұндар
Қазақстан тарихы · Ежелгі кезең
Б. з. д. I мыңжылдықта Қазақстан аумағында сақ тайпаларының одақтары болды. Парсы жазбалары сақтардың үш тобын атайды: тиграхауда сақтары («шошақ бөрікті»), хаомаварга сақтары («хаома сусынын дайындайтын») және парадарайя сақтары («теңіздің арғы жағындағы»). Грек тарихшысы Геродот Сырдария мен Арал маңындағы сақтарға туыс көшпелілер — массагеттер туралы жазады. Қазақстандағы ең ежелгі сақ қорғандары б. з. д. VIII ғасырға жатады.
Б. з. д. 530 жылы Томирис патшайым бастаған сақ-массагеттер оларды жаулап алмақ болған парсы патшасы Кир II-ні талқандады. Бұл — Қазақстанның ежелгі тарихындағы ең белгілі оқиғалардың бірі.
Сарматтар (олардың ата-бабалары — савроматтар) Қазақстанның батысында, Орал мен Еділ бойында өмір сүрді. Олардың әйелдерінің мәртебесі жоғары болды: қорғандардан қаруы бар жауынгер әйелдер табылады. Үйсіндер Жетісуда өмір сүрді; олардың билеушісін гуньмо деп атады, ордасы Ыстықкөл жағасындағы Чигучэнде болды. Қаңлылар Сырдарияның орта ағысында тұрды, олардың мемлекеті Қытай мен Орта Азия арасындағы жолдарда сауда делдалы болды.
Ғұндар (хунну) — Орталық Азияның көшпелілері. Б. з. д. III ғасырдың соңында билікке Мөде шаньюй келді: ол күшті держава және ондық жүйемен құрылған әскер құрды (ондық, жүздік, мыңдық, түмен). Кейін ғұндардың бір бөлігі батысқа қоныс аударып, б. з. IV–V ғасырларында* олардың шабуылымен Еуропада Халықтардың ұлы қоныс аударуы басталды.
Ең бастысы
- Б. з. д. I мыңжылдық — сақ тайпаларының одақтары; б. з. д. VIII ғ. — ең ежелгі сақ қорғандары.
- Б. з. д. 530 ж. — сақ-массагеттер (Томирис патшайым) Кирді талқандады.
- Сарматтар — Батыс Қазақстан, жауынгер әйелдер.
- Үйсіндер — Жетісу, билеушісі гуньмо, ордасы Чигучэн; қаңлылар — Сырдарияның орта ағысы.
- Б. з. д. III ғ. соңы — ғұндарда Мөде; әскердің ондық жүйесі.
Тесттегі тұзақ
Томирис Дарийді емес, Кирді талқандады. Үйсіндер — Жетісу, қаңлылар — Сырдария: тестте оларды жиі алмастырады.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Қазақстан аумағындағы Андрон мәдениеті қай дәуірге жатады?
- A. қола
- B. палеолит
- C. ерте темір
- D. орта ғасыр
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Андрон мәдениеті — қола дәуірі (б.з.д. II мыңжылдық): мал және егін шаруашылығы, мыс пен қалайы өндіру, қола балқыту. Кейін — соңғы қола дәуірінің Беғазы-Дәндібай мәдениеті.
2. бір дұрыс жауап
Б.з.д. 530 жылы парсы патшасы Кирді талқандаған
- A. массагет-сақтар
- B. ғұндар
- C. үйсіндер
- D. қаңлылар
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Томирис патшайым бастаған массагет-сақтар Кирдің әскерін талқандады (б.з.д. 530 ж., ҰТО «100 дата»). Үйсіндер мен қаңлылар кейінірек, б.з.д. II ғ. пайда болды.
3. бір дұрыс жауап
Парсы патшасы Кирдің әскерін талқандаған массагеттердің патшайымы
- A. Томирис
- B. Зарина
- C. Айша бибі
- D. Домалақ ана
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Томирис (б.з.д. VI ғ.). Зарина — мидиялықтармен соғысқан сақ патшайымы. Айша бибі мен Домалақ ана — орта ғасырлар мен Жаңа заманның тұлғалары.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз