Ерте көшпелілер дәуірі: сақтар, сарматтар, үйсіндер, қаңлылар, ғұндар

Қазақстан тарихы · Ежелгі кезең

Б. з. д. I мыңжылдықта Қазақстан аумағында сақ тайпаларының одақтары болды. Парсы жазбалары сақтардың үш тобын атайды: тиграхауда сақтары («шошақ бөрікті»), хаомаварга сақтары («хаома сусынын дайындайтын») және парадарайя сақтары («теңіздің арғы жағындағы»). Грек тарихшысы Геродот Сырдария мен Арал маңындағы сақтарға туыс көшпелілер — массагеттер туралы жазады. Қазақстандағы ең ежелгі сақ қорғандары б. з. д. VIII ғасырға жатады.

Б. з. д. 530 жылы Томирис патшайым бастаған сақ-массагеттер оларды жаулап алмақ болған парсы патшасы Кир II-ні талқандады. Бұл — Қазақстанның ежелгі тарихындағы ең белгілі оқиғалардың бірі.

Сарматтар (олардың ата-бабалары — савроматтар) Қазақстанның батысында, Орал мен Еділ бойында өмір сүрді. Олардың әйелдерінің мәртебесі жоғары болды: қорғандардан қаруы бар жауынгер әйелдер табылады. Үйсіндер Жетісуда өмір сүрді; олардың билеушісін гуньмо деп атады, ордасы Ыстықкөл жағасындағы Чигучэнде болды. Қаңлылар Сырдарияның орта ағысында тұрды, олардың мемлекеті Қытай мен Орта Азия арасындағы жолдарда сауда делдалы болды.

Ғұндар (хунну) — Орталық Азияның көшпелілері. Б. з. д. III ғасырдың соңында билікке Мөде шаньюй келді: ол күшті держава және ондық жүйемен құрылған әскер құрды (ондық, жүздік, мыңдық, түмен). Кейін ғұндардың бір бөлігі батысқа қоныс аударып, б. з. IV–V ғасырларында* олардың шабуылымен Еуропада Халықтардың ұлы қоныс аударуы басталды.

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

Томирис Дарийді емес, Кирді талқандады. Үйсіндер — Жетісу, қаңлылар — Сырдария: тестте оларды жиі алмастырады.

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

Қазақстан аумағындағы Андрон мәдениеті қай дәуірге жатады?

  1. A. қола
  2. B. палеолит
  3. C. ерте темір
  4. D. орта ғасыр
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Андрон мәдениеті — қола дәуірі (б.з.д. II мыңжылдық): мал және егін шаруашылығы, мыс пен қалайы өндіру, қола балқыту. Кейін — соңғы қола дәуірінің Беғазы-Дәндібай мәдениеті.

2. бір дұрыс жауап

Б.з.д. 530 жылы парсы патшасы Кирді талқандаған

  1. A. массагет-сақтар
  2. B. ғұндар
  3. C. үйсіндер
  4. D. қаңлылар
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Томирис патшайым бастаған массагет-сақтар Кирдің әскерін талқандады (б.з.д. 530 ж., ҰТО «100 дата»). Үйсіндер мен қаңлылар кейінірек, б.з.д. II ғ. пайда болды.

3. бір дұрыс жауап

Парсы патшасы Кирдің әскерін талқандаған массагеттердің патшайымы

  1. A. Томирис
  2. B. Зарина
  3. C. Айша бибі
  4. D. Домалақ ана
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Томирис (б.з.д. VI ғ.). Зарина — мидиялықтармен соғысқан сақ патшайымы. Айша бибі мен Домалақ ана — орта ғасырлар мен Жаңа заманның тұлғалары.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз