«Алаш» қозғалысы. «Алаш» партиясы және Алашорда үкіметі

Қазақстан тарихы · ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстан

XX ғасыр басындағы қазақтың ұлттық зиялылары халықтың жерін, тілі мен мәдениетін сақтауға, қазақтарға тең құқық пен өзін-өзі басқаруды алуға ұмтылды. Олардың басты мінбері «Қазақ» газеті (1913–1918 жж.; редакторлары Ахмет Байтұрсынұлы мен Міржақып Дулатұлы) және «Айқап» журналы болды.

1917 жылы шілдеде Орынбордағы I жалпықазақ съезінде «Алаш» партиясы құрылды. Оның бағдарламасы: демократиялық федеративтік Ресей құрамындағы Қазақстан автономиясы, барлық азаматтардың теңдігі, зайырлы мемлекет, жерді қазақтарға бекіту, ана тілінде білім беру.

1917 жылы желтоқсанда Орынбордағы II жалпықазақ съезінде Алаш автономиясы жарияланып, оның үкіметі — Әлихан Бөкейхан басқарған Алашорда құрылды. Шамамен сол уақытта (1917 жылғы қараша*) Түркістан (Қоқан) автономиясы пайда болды, оның көшбасшыларының бірі Мұстафа Шоқай еді.

Қозғалыстың көшбасшылары: Әлихан Бөкейхан (1866–1937) — Алашорданың төрағасы; Ахмет Байтұрсынұлы — «ұлт ұстазы», жазу реформаторы; Міржақып Дулатұлы — «Оян, қазақ!» өлеңдер жинағының авторы (1909 ж.*); Бақытжан Қаратаев — заңгер және Дума депутаты; Мұхамеджан Тынышбаев — темір жол инженері және тарихшы; Мұстафа Шоқай — Түркістан автономиясының көшбасшысы. Ғылыми еңбектер: Бөкейхан Семенов-Тян-Шанскийдің «Ресей» еңбегінің 18-томында* қазақ халқы туралы жазды, Байтұрсынұлы қазақ тілінің оқулықтары мен грамматикасын жасады («Оқу құралы», «Тіл — құрал»*), Тынышбаев — «Қырғыз-қазақ халқының тарихына материалдар»*.

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

1917 ж. шілде — «Алаш» ПАРТИЯСЫ, 1917 ж. желтоқсан — Алашорда ҮКІМЕТІ. Мұстафа Шоқай Алаш емес, Түркістан (Қоқан) автономиясын басқарды.

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

Қырғыз (Қазақ) АКСР-ін құру туралы декрет қабылданған күн

  1. A. 1920 ж. 26 тамыз
  2. B. 1919 ж. 10 шілде
  3. C. 1936 ж. 5 желтоқсан
  4. D. 1926 ж. 13 қаңтар
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: ҰТО «100 дата»: 1920.08.26 — ҚАКСР туралы декрет. 1919.07.10 — Қырғыз өлкесін басқару жөніндегі ревком; 1936 — одақтас республикаға айналу; 1926.01.13 — алғашқы ұлттық театр.

2. бір дұрыс жауап

1925 жылы Қазақ АКСР-інің астанасы Орынбордан көшірілген қала

  1. A. Қызылорда
  2. B. Алматы
  3. C. Семей
  4. D. Ақмола
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Астаналар тізбегі (ҰТО): Орынбор → 1925 Қызылорда → 1929 Алматы. 1997 ж. астана Ақмолаға (Астанаға) көшірілді.

3. бір дұрыс жауап

Қазақ АКСР-і одақтас республикаға — Қазақ КСР-іне айналған жыл

  1. A. 1936 ж.
  2. B. 1925 ж.
  3. C. 1929 ж.
  4. D. 1937 ж.
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: 1936 ж. — Қазақ КСР (ҰТО «100 дата»). 1937 ж. Қазақ КСР Конституциясы қабылданды.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз