«Алаш» қозғалысы. «Алаш» партиясы және Алашорда үкіметі
Қазақстан тарихы · ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстан
XX ғасыр басындағы қазақтың ұлттық зиялылары халықтың жерін, тілі мен мәдениетін сақтауға, қазақтарға тең құқық пен өзін-өзі басқаруды алуға ұмтылды. Олардың басты мінбері «Қазақ» газеті (1913–1918 жж.; редакторлары Ахмет Байтұрсынұлы мен Міржақып Дулатұлы) және «Айқап» журналы болды.
1917 жылы шілдеде Орынбордағы I жалпықазақ съезінде «Алаш» партиясы құрылды. Оның бағдарламасы: демократиялық федеративтік Ресей құрамындағы Қазақстан автономиясы, барлық азаматтардың теңдігі, зайырлы мемлекет, жерді қазақтарға бекіту, ана тілінде білім беру.
1917 жылы желтоқсанда Орынбордағы II жалпықазақ съезінде Алаш автономиясы жарияланып, оның үкіметі — Әлихан Бөкейхан басқарған Алашорда құрылды. Шамамен сол уақытта (1917 жылғы қараша*) Түркістан (Қоқан) автономиясы пайда болды, оның көшбасшыларының бірі Мұстафа Шоқай еді.
Қозғалыстың көшбасшылары: Әлихан Бөкейхан (1866–1937) — Алашорданың төрағасы; Ахмет Байтұрсынұлы — «ұлт ұстазы», жазу реформаторы; Міржақып Дулатұлы — «Оян, қазақ!» өлеңдер жинағының авторы (1909 ж.*); Бақытжан Қаратаев — заңгер және Дума депутаты; Мұхамеджан Тынышбаев — темір жол инженері және тарихшы; Мұстафа Шоқай — Түркістан автономиясының көшбасшысы. Ғылыми еңбектер: Бөкейхан Семенов-Тян-Шанскийдің «Ресей» еңбегінің 18-томында* қазақ халқы туралы жазды, Байтұрсынұлы қазақ тілінің оқулықтары мен грамматикасын жасады («Оқу құралы», «Тіл — құрал»*), Тынышбаев — «Қырғыз-қазақ халқының тарихына материалдар»*.
Ең бастысы
- «Қазақ» газеті (1913–1918) — Байтұрсынұлы мен Дулатұлы.
- 1917 ж. шілде — «Алаш» партиясының құрылуы (I жалпықазақ съезі).
- 1917 ж. желтоқсан — II жалпықазақ съезі, Алашорда үкіметі (Бөкейхан).
- Бағдарламасы: федеративтік Ресей құрамындағы автономия, жер, тіл.
- Көшбасшылары: Бөкейхан, Байтұрсынұлы, Дулатұлы, Қаратаев, Тынышбаев, Шоқай.
Тесттегі тұзақ
1917 ж. шілде — «Алаш» ПАРТИЯСЫ, 1917 ж. желтоқсан — Алашорда ҮКІМЕТІ. Мұстафа Шоқай Алаш емес, Түркістан (Қоқан) автономиясын басқарды.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Қырғыз (Қазақ) АКСР-ін құру туралы декрет қабылданған күн
- A. 1920 ж. 26 тамыз
- B. 1919 ж. 10 шілде
- C. 1936 ж. 5 желтоқсан
- D. 1926 ж. 13 қаңтар
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: ҰТО «100 дата»: 1920.08.26 — ҚАКСР туралы декрет. 1919.07.10 — Қырғыз өлкесін басқару жөніндегі ревком; 1936 — одақтас республикаға айналу; 1926.01.13 — алғашқы ұлттық театр.
2. бір дұрыс жауап
1925 жылы Қазақ АКСР-інің астанасы Орынбордан көшірілген қала
- A. Қызылорда
- B. Алматы
- C. Семей
- D. Ақмола
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Астаналар тізбегі (ҰТО): Орынбор → 1925 Қызылорда → 1929 Алматы. 1997 ж. астана Ақмолаға (Астанаға) көшірілді.
3. бір дұрыс жауап
Қазақ АКСР-і одақтас республикаға — Қазақ КСР-іне айналған жыл
- A. 1936 ж.
- B. 1925 ж.
- C. 1929 ж.
- D. 1937 ж.
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: 1936 ж. — Қазақ КСР (ҰТО «100 дата»). 1937 ж. Қазақ КСР Конституциясы қабылданды.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз