XVI–XVIII ғасырлардағы қазақ мәдениеті. Ақын-жыраулар. Қолданбалы өнер

Қазақстан тарихы · Мәдениеттің дамуы

Жырау — өлеңмен өсиет айтып, оқиғаларға баға берген ойшыл ақын, ханның кеңесшісі. Ең белгілілері: Асан Қайғы (XV ғ.*) — бақыт жері «Жерұйықты» іздеуші; Қазтуған жырау, Доспамбет жырау, Шалкиіз жырау (XV–XVI ғғ.*); Жиембет жырау (XVII ғ.*); XVIII ғасырда — Ақтамберді жырау, Үмбетей жырау, Тәтіқара ақын және жоңғар соғыстары жылдарында бірлік пен ерлікті жырлаған Абылай ханның кеңесшісі Бұқар жырау.

Ауыз әдебиеті: батырлар жыры («Қобыланды батыр», «Алпамыс батыр», «Ер Тарғын»), лиро-эпостық жырлар («Қозы Көрпеш — Баян сұлу», «Қыз Жібек»), ақындар айтысы, мақал-мәтелдер. Музыка: домбыра мен қобызға арналған күйлер; қобыз киелі аспап саналды, аңыз бойынша оны Қорқыт жасаған.

Материалдық мәдениет және қолданбалы өнер: киіз үй (кереге, уық, шаңырақ), киіздер — текемет пен сырмақ, тоқылған кілем, күмістен жасалған зергерлік бұйымдар (білезік, сақина, шолпы), ағаш пен сүйек ою, теріге бедер салу. Ою-өрнектердің (қошқар мүйіз және т. б.) символдық мәні болды.

XVIII ғасыр тарихының деректері: ауызша шежірелер, жыраулар шығармалары, сондай-ақ қазақтардың тұрмысы мен тарихын сипаттаған орыс ғалымдары мен саяхатшыларының жазбалары (П. Рычков*, И. Георги*).

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

Бұқар жырау — Абылайдың кеңесшісі (XVIII ғ.), ал Асан Қайғы — XV ғ. «Қыз Жібек» — батырлар жыры емес, лиро-эпос.

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

Шілікті аңғарындағы патша қорғандары орналасқан өңір

  1. A. Шығыс Қазақстан
  2. B. Батыс Қазақстан
  3. C. Оңтүстік Қазақстан
  4. D. Солтүстік Қазақстан
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Шілікті — Тарбағатай етегінде (Шығыс Қазақстан); мұнда Бәйгетөбе қорғанынан «Алтын адам» табылды. Есік пен Бесшатыр — Жетісу.

2. бір дұрыс жауап

1925 жылы Париждегі Дүниежүзілік көрмеде өнер көрсеткен әнші

  1. A. Әміре Қашаубаев
  2. B. Күләш Байсейітова
  3. C. Құрманғазы
  4. D. Жамбыл Жабаев
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: ҰТО «100 дата»: 1925 ж. — Әміре Қашаубаевтың Парижде ән салуы; ол қазақ әнін Еуропаға алғаш таныстырды. Құрманғазы — XIX ғ. күйші.

3. бір дұрыс жауап

1928 жылы ашылған Қазақстанның алғашқы жоғары оқу орны

  1. A. Қазақ мемлекеттік педагогикалық институты
  2. B. Қазақ мемлекеттік университеті
  3. C. Қазақ медицина институты
  4. D. Қазақ тау-кен металлургия институты
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: ҰТО «100 дата»: 1928 ж. — Алматыда ҚазПИ (қазіргі Абай атындағы ҚазҰПУ) ашылды. Қазақ мемлекеттік университеті (ҚазМУ) 1934 ж. ашылды.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз