Ерте көшпелілер мәдениеті. «Аң стилі». «Алтын адам»

Қазақстан тарихы · Мәдениеттің дамуы

Сақтардың, сарматтардың, үйсіндердің, қаңлылардың және ғұндардың мәдениеті көшпелі жауынгерлердің мәдениеті болды. Оның символы — «аң стилі»: қаруда, әшекейлерде, ат әбзелдерінде айқасқан, жүгірген немесе аяқтарын бүгіп жатқан жануарлардың (барыстардың, бұғылардың, арқарлардың, грифондардың, жылқылардың) бейнелері. Жануарлар наным-сеніммен — күнге, отқа, ата-бабаға табынумен байланысты болды.

1969 жылы Алматы маңындағы Есік қорғанынан алтын тоғалармен тігілген киім киген сақ жауынгерінің жерлеуі табылды — «Алтын адам» (К. Ақышевтің қазбалары*). Жанынан көне жазуы бар күміс тостаған табылды. «Алтын адам» Қазақстанның ұлттық символдарының біріне айналды.

Басқа ескерткіштер: Шілікті аңғарының патша қорғандары (Шығыс Қазақстан, ең көне сақ қорғандарының бірі, б. з. д. VIII–VII ғғ.*); Алтайдағы Берел қорымы — мәңгі тоңда алтынмен апталған ағаш мүйізді маскалар киген жылқылар сақталған; Іле өзені аңғарындағы ішінде ағаш құрылыстары бар Бесшатыр қорғандары; Орталық Қазақстанның Тасмола мәдениеті — тас «мұрттары» (жоталары) бар қорғандар. Үйсіндер мен қаңлылардың ескерткіштері — Жетісу мен Сырдарияның қорғандары мен қоныстары; сарматтардікі — Батыс Қазақстанның қорғандары (Лебедевка*, Сынтас*).

Антропологтар Қазақстанның ежелгі халқы еуропеоид болған, ал б. з. д. I мыңжылдықтың ортасынан бастап моңғолоид топтармен көбірек араласқан деп есептейді. Ерте көшпелілердің мәдени мұрасы Ұлы дала халықтары мәдениетінің негізіне айналды.

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

«Алтын адам» Бесшатыр немесе Берел емес, ЕСІК қорғанынан табылған (1969 ж.). Бұл Түрік қағанатының билеушісі емес, сақ жауынгері.

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

870 жылы Әбу Насыр әл-Фараби дүниеге келген қала (басқа атауы — Фараб)

  1. A. Отырар
  2. B. Тараз
  3. C. Сығанақ
  4. D. Баласағұн
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Әл-Фараби 870 ж. Отырарда (Фарабта) туды. Оны Аристотельден кейінгі «екінші ұстаз» деп атайды.

2. бір дұрыс жауап

«Құтадғу біліг» («Құтты білік», XI ғ.) дастанының авторы

  1. A. Жүсіп Баласағұн
  2. B. Махмұд Қашқари
  3. C. Қожа Ахмет Яссауи
  4. D. Әбу Насыр әл-Фараби
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Жүсіп Баласағұн — «Құтадғу біліг» (XI ғ.). Махмұд Қашқари — «Диуани лұғат ит-түрк» сөздігі (XI ғ.), Яссауи — «Диуани хикмет» (XII ғ.).

3. бір дұрыс жауап

«Диуани хикмет» («Даналық кітабы», XII ғ.) жинағының авторы

  1. A. Қожа Ахмет Яссауи
  2. B. Жүсіп Баласағұн
  3. C. Махмұд Қашқари
  4. D. Мұхаммед Хайдар Дулати
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Қожа Ахмет Яссауи (XII ғ.) — сопы ақын; Түркістандағы кесенесі Әмір Темірдің бұйрығымен салынды. Дулати — «Тарих-и Рашиди» авторы (XVI ғ.).

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз