XX ғасыр басындағы Қазақстан: қоғам, саясат, экономика
Қазақстан тарихы · ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстан
XX ғасырдың басы — қоғамдық өмірдің оянған кезеңі. Бірінші орыс революциясы жылдарында (1905–1907 жж.*) қазақтар алғаш рет саяси талаптар қойды. Ең белгілі құжат — 14 мыңнан астам адам қол қойған Қарқаралы петициясы (1905 ж.*): онда жерді тартып алуды тоқтатуды, діни сенім бостандығын, ана тілінде мектептер ашуды, қазақтарға Мемлекеттік думада өкілдік беруді талап етті.
Қазақтар I және II Мемлекеттік думаларға (1906–1907 жж.*) сайланды, депутаттардың арасында Әлихан Бөкейхан болды. Кейін қазақтардан сайлау құқығы тартып алынды. Ұлттық баспасөз пайда болды: «Айқап» журналы (1911–1915 жж.*, Троицк, редакторы Мұхамеджан Сералин) және «Қазақ» газеті (1913–1918 жж.).
Экономика: Қазақстанның батысы мен оңтүстігі арқылы өткен Орынбор — Ташкент темір жолы салынды (1906 ж.*). Өндіруші өнеркәсіп дамыды: Екібастұз бен Қарағанды көмірі, мыс (Спасск зауыты), Риддердің полиметалдары, Ембі мұнайы (Доссор, 1911 ж.*). Кәсіпорындар негізінен шетелдік және ресейлік капиталға тиесілі болды. Сауда өсті, жәрмеңкелер жұмыс істеді, кооперация пайда болды.
Ең бастысы
- 1905 ж.* — Қарқаралы петициясы (жер, дін, мектеп, Дума).
- Бөкейхан — I Мемлекеттік думаның депутаты.
- Баспасөз: «Айқап» журналы (1911–1915*), «Қазақ» газеті (1913–1918).
- Орынбор — Ташкент темір жолы (1906 ж.*).
- Өнеркәсіп: Екібастұз, Қарағанды, Риддер, Ембі мұнайы.
Тесттегі тұзақ
«Айқап» — журнал (редакторы Сералин), «Қазақ» — газет (Байтұрсынұлы, Дулатұлы). Оларды жиі шатастырады.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
1917 жылы желтоқсанда Алашорда үкіметінің төрағасы болып кім сайланды?
- A. Әлихан Бөкейхан
- B. Ахмет Байтұрсынұлы
- C. Мұстафа Шоқай
- D. Міржақып Дулатұлы
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Әлихан Бөкейхан Орынбордағы II жалпықазақ съезінде (1917 ж. желтоқсан) құрылған Алашорданы басқарды. Мұстафа Шоқай — Түркістан (Қоқан) автономиясының жетекшілерінің бірі.
2. бір дұрыс жауап
Жалпыұлттық «Қазақ» газетінің (1913–1918) бас редакторы
- A. Ахмет Байтұрсынұлы
- B. Мұхамеджан Сералин
- C. Әлихан Бөкейхан
- D. Мұстафа Шоқай
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: «Қазақ» газетін Орынборда А. Байтұрсынұлы шығарды, Ә. Бөкейхан мен М. Дулатұлы қатысты. Сералин — «Айқап» журналының редакторы.
3. бір дұрыс жауап
«Айқап» журналы (1911–1915) шыққан қала
- A. Троицк
- B. Орынбор
- C. Ташкент
- D. Верный
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: «Айқапты» Троицкіде Мұхамеджан Сералин шығарды. Орынборда «Қазақ» газеті шықты.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз