Тоталитаризм кезеңіндегі Қазақстан: индустрияландыру, «Кіші Қазан», ұжымдастыру, 1931–1933 жылдардағы аштық
Қазақстан тарихы · ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстан
Социалистік индустрияландыру — ауыл есебінен ауыр өнеркәсіпті жедел құру. Қазақстанда ол шикізаттық сипатта болды: көмір, мыс, қорғасын, мұнай өндіретін кәсіпорындар салынды (Қарағанды көмір алабы, Балқаш мыс қорыту комбинаты, Шымкент қорғасын зауыты). Түркістан — Сібір темір жолы салынды (Түрксіб, 1927–1930 жж.*). Білікті жұмысшыларды басқа республикалардан әкелді, ал қазақтарды көбіне ауыр жұмыстарға пайдаланды.
1925 жылы* өлкелік партия комитетінің бірінші хатшысы болып Ф. Голощекин келді. Ол қазақ ауылында Қазан төңкерісі болмаған деп жариялап, «Кіші Қазан» бағытын — ауылда тап күресін өршітуді жариялады. 1928 жылы* бай шаруашылықтарын тәркілеу жүргізілді: ең бай малшылардан мал мен мүлік тартып алынып, өздері жер аударылды.
1929 жылдан* бастап күштеп ұжымдастыру жүрді: көшпелілерді мәжбүрлеп колхоздарға біріктіріп, отырықшылыққа көшірді, малын тартып алды, ет дайындаудың жүзеге аспайтын жоспарларын орындады. Мал басы бірнеше есе қысқарды (~40 млн-нан ~4 млн басқа дейін*). Бұл 1931–1932/1933 жылдардағы жаппай аштыққа — XX ғасырдағы ең ауыр қазақстандық қасіретке әкелді: әртүрлі бағалау бойынша 1,5 млн-нан 2,3 млн-ға дейін адам қаза тапты*, миллиондай адам Қытайға, Моңғолияға, Иранға, Орта Азияға көшіп кетті. Қазақтар өз республикасында алғаш рет азшылыққа айналды.
Мұндай әдістерге ұлттық зиялылар қарсы шықты. «Бесеудің хатында» (1932 ж.*) Ғ. Мүсірепов, М. Ғатауллин, М. Дәулетқалиев, Қ. Қуанышев және Е. Алтынбеков Голощекинге ауылдағы апат туралы хабарлады. Тұрар Рысқұлов аштық туралы Сталиннің өзіне жазды (1933 ж.*). 1933 жылы* Голощекин қызметінен алынды.
Ең бастысы
- Индустрияландыру — шикізаттық сипат; Түрксіб (1927–1930*), Қарағанды, Балқаш.
- Голощекин — «Кіші Қазан» (1925 жылдан*).
- 1928 ж.* — бай шаруашылықтарын тәркілеу.
- 1931–1932/1933 жж. — күштеп ұжымдастыру кезіндегі жаппай аштық.
- «Бесеудің хаты» (1932*), Рысқұловтың Сталинге хаты (1933*).
Тесттегі тұзақ
«Кіші Қазан» — 1917 жылғы төңкерістің атауы емес, Голощекиннің бағыты. 1931–1933 жылдардағы аштықты қуаңшылық емес, ұжымдастыру тудырды.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз