«Жылымық» жылдарындағы Қазақстан (1954–1964). Тың игеру. Байқоңыр
Қазақстан тарихы · ХХ ғасырдың екінші жартысы – XXI ғасырдың басындағы Қазақстан
Сталин өлгеннен кейін (1953 ж.*) Н. Хрущев тұсында «жылымық» басталды: қуғын-сүргін әлсіреп, саяси тұтқындардың бір бөлігі босатылып, ақталды, жер аударылған кейбір халықтарға оралуға рұқсат етілді.
1954 жылы тың және тыңайған жерлерді игеру басталды. Қазақстанда 25 млн гектардай дала жыртылып*, жүздеген совхоз құрылды, басқа республикалардан жүздеген мың ерікті («тыңгерлер») келді. Экономикалық салдары: астық өндірісі күрт өсті (1956 жылы* Қазақстан «миллиард пұт» астық тапсырды). Экологиялық салдары: топырақты қорғамай жырту эрозия мен шаңды дауылдар тудырып, жайылымдар жоғалды. Демографиялық салдары: халық құрамындағы қазақтардың үлесі төмендеп, қазақ мектептерінің саны азайды.
Өнеркәсіп дамыды: Теміртаудағы Қарағанды металлургия комбинаты; 1959 жылы мұнда ауыр тұрмыс жағдайларына наразы құрылысшы жұмысшылардың толқулары болып, әскермен басылды. 1955 жылы* «Байқоңыр» ғарыш айлағы негізделді; осы жерден 1957 жылы* Жердің алғашқы жасанды серігі, ал 1961 жылы* Юрий Гагарин ұшырылды.
1960–1962 жылдары Қазақстан Компартиясы ОК-ін алғаш рет Дінмұхамед Қонаев басқарды. Бұл жылдары республика басшылығы (соның ішінде Министрлер Кеңесінің төрағасы Жұмабек Тәшенов) қазақстандық жерлердің бір бөлігін көршілес республикаларға беруге және жеке Тың өлкесін құруға қарсы шықты*.
Ең бастысы
- 1954 ж. — тың игерудің басталуы (~25 млн га*).
- Салдары: астық ↑; эрозия, шаңды дауыл; қазақтар үлесінің төмендеуі.
- 1955 ж.* — «Байқоңыр» ғарыш айлағы; 1961 ж.* — Гагариннің ұшуы.
- 1959 ж. — Теміртаудағы жұмысшылар толқуы.
- 1960–1962 жж. — Д. Қонаев алғаш рет республика басында; Ж. Тәшенов — жерді беруге қарсы.
Тесттегі тұзақ
Тың — 1954 ж., Теміртау — 1959 ж., Целиноград оқиғалары — 1979 ж. Бұл атаулары ұқсас үш түрлі оқиға.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
1950 жылдардың басында Кенесары көтерілісі туралы кітабы үшін «буржуазиялық ұлтшылдық» деп айыпталған тарихшы
- A. Ермұхан Бекмаханов
- B. Шоқан Уәлиханов
- C. Мұхтар Әуезов
- D. Қаныш Сәтбаев
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: «Бекмаханов ісі»: «XIX ғасырдың 20–40 жылдарындағы Қазақстан» кітабы ұлтшыл деп танылып, 1952 ж. тарихшы 25 жылға сотталды; Сталин өлгеннен кейін босатылды.
2. бір дұрыс жауап
Тың және тыңайған жерлерді игерудің басталған жылы
- A. 1954
- B. 1946
- C. 1959
- D. 1965
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: ҰТО «100 дата»: 1954 ж. — тың игерудің басталуы. 1946 — ҚазКСР Ғылым академиясының құрылуы, 1959 — Теміртаудағы толқулар.
3. бір дұрыс жауап
Қазақстандағы тың игерудің демографиялық салдарларының бірі
- A. республика халқындағы қазақтар үлесінің азаюы
- B. халық санының күрт қысқаруы
- C. солтүстік облыстардан халықтың жаппай кетуі
- D. көшпелі халық үлесінің өсуі
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Тыңға КСРО-ның басқа республикаларынан жүз мыңдаған қоныс аударушылар келіп, қазақтардың үлесі азайды. Экологиялық салдары — топырақтың жел эрозиясы.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз