«Жылымық» жылдарындағы Қазақстан (1954–1964). Тың игеру. Байқоңыр

Қазақстан тарихы · ХХ ғасырдың екінші жартысы – XXI ғасырдың басындағы Қазақстан

Сталин өлгеннен кейін (1953 ж.*) Н. Хрущев тұсында «жылымық» басталды: қуғын-сүргін әлсіреп, саяси тұтқындардың бір бөлігі босатылып, ақталды, жер аударылған кейбір халықтарға оралуға рұқсат етілді.

1954 жылы тың және тыңайған жерлерді игеру басталды. Қазақстанда 25 млн гектардай дала жыртылып*, жүздеген совхоз құрылды, басқа республикалардан жүздеген мың ерікті («тыңгерлер») келді. Экономикалық салдары: астық өндірісі күрт өсті (1956 жылы* Қазақстан «миллиард пұт» астық тапсырды). Экологиялық салдары: топырақты қорғамай жырту эрозия мен шаңды дауылдар тудырып, жайылымдар жоғалды. Демографиялық салдары: халық құрамындағы қазақтардың үлесі төмендеп, қазақ мектептерінің саны азайды.

Өнеркәсіп дамыды: Теміртаудағы Қарағанды металлургия комбинаты; 1959 жылы мұнда ауыр тұрмыс жағдайларына наразы құрылысшы жұмысшылардың толқулары болып, әскермен басылды. 1955 жылы* «Байқоңыр» ғарыш айлағы негізделді; осы жерден 1957 жылы* Жердің алғашқы жасанды серігі, ал 1961 жылы* Юрий Гагарин ұшырылды.

1960–1962 жылдары Қазақстан Компартиясы ОК-ін алғаш рет Дінмұхамед Қонаев басқарды. Бұл жылдары республика басшылығы (соның ішінде Министрлер Кеңесінің төрағасы Жұмабек Тәшенов) қазақстандық жерлердің бір бөлігін көршілес республикаларға беруге және жеке Тың өлкесін құруға қарсы шықты*.

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

Тың — 1954 ж., Теміртау — 1959 ж., Целиноград оқиғалары — 1979 ж. Бұл атаулары ұқсас үш түрлі оқиға.

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

1950 жылдардың басында Кенесары көтерілісі туралы кітабы үшін «буржуазиялық ұлтшылдық» деп айыпталған тарихшы

  1. A. Ермұхан Бекмаханов
  2. B. Шоқан Уәлиханов
  3. C. Мұхтар Әуезов
  4. D. Қаныш Сәтбаев
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: «Бекмаханов ісі»: «XIX ғасырдың 20–40 жылдарындағы Қазақстан» кітабы ұлтшыл деп танылып, 1952 ж. тарихшы 25 жылға сотталды; Сталин өлгеннен кейін босатылды.

2. бір дұрыс жауап

Тың және тыңайған жерлерді игерудің басталған жылы

  1. A. 1954
  2. B. 1946
  3. C. 1959
  4. D. 1965
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: ҰТО «100 дата»: 1954 ж. — тың игерудің басталуы. 1946 — ҚазКСР Ғылым академиясының құрылуы, 1959 — Теміртаудағы толқулар.

3. бір дұрыс жауап

Қазақстандағы тың игерудің демографиялық салдарларының бірі

  1. A. республика халқындағы қазақтар үлесінің азаюы
  2. B. халық санының күрт қысқаруы
  3. C. солтүстік облыстардан халықтың жаппай кетуі
  4. D. көшпелі халық үлесінің өсуі
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Тыңға КСРО-ның басқа республикаларынан жүз мыңдаған қоныс аударушылар келіп, қазақтардың үлесі азайды. Экологиялық салдары — топырақтың жел эрозиясы.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз