Қазақ АКСР-інің құрылуы. Оның аумағының қалыптасуы
Қазақстан тарихы · ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстан
1920 жылғы 26 тамызда РКФСР құрамында Қырғыз (Қазақ) АКСР-ін құру туралы декрет шықты. Астанасы Орынбор болды. 1920 жылы қазанда* Кеңестердің құрылтай съезі автономияның билік органдарын бекітті.
Аумақ біртіндеп жиналды. Алдымен республикаға Орал, Торғай, Ақмола, Семей облыстары және Бөкей губерниясы енді. 1924 жылы* Орта Азияны ұлттық-аумақтық межелеу кезінде оған Сырдария және Жетісу облыстары қосылды — осылайша қазақ жерлері бір республикаға бірікті. 1925 жылы Орынбор Ресейге берілді, ал астана Қызылордаға, 1929 жылы — Алматыға көшірілді.
1925 жылы сәуірде Кеңестердің V съезі халыққа тарихи атауын қайтарды: республика Қазақ АКСР-і деп атала бастады («Қырғыз» орнына). 1936 жылы ол одақтас республикаға — Қазақ КСР-іне айналдырылды.
Қазақ жерлерінің тұтастығын қалпына келтіруде ұлттық зиялылар үлкен рөл атқарды: Ахмет Байтұрсынұлы, Сәкен Сейфуллин, Тұрар Рысқұлов, Сұлтанбек Қожанов, Смағұл Сәдуақасов және басқалар қазақтар қоныстанған барлық жерлер бір республикаға кіруі тиіс екенін дәлелдеді.
Ең бастысы
- 1920 ж. 26 тамыз — Қырғыз (Қазақ) АКСР-ін құру туралы декрет; астанасы Орынбор.
- 1924 ж.* — Сырдария және Жетісу облыстарының қосылуы.
- 1925 ж. сәуір — Кеңестердің V съезі: «Қазақ АКСР-і» атауы.
- 1925 ж. — астана Қызылорда; 1929 ж. — Алматы.
- 1936 ж. — Қазақ КСР-і (одақтас республика).
Тесттегі тұзақ
Астаналар реті: Орынбор (1920) → Қызылорда (1925) → Алматы (1929) → Ақмола (1997). 1920 жылы республиканы «Қырғыз» деп атаған.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
1919 жылғы 10 шілдеде не құрылды?
- A. Қазақ (Қырғыз) өлкесін басқару жөніндегі революциялық комитет
- B. Алашорда үкіметі
- C. Қазақ (Қырғыз) АКСР-і
- D. «Алаш» партиясы
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: ҰТО «100 дата»: 1919 ж. 10 шілде — Қазақ (Қырғыз) өлкесін басқару жөніндегі ревком құрылды. «Алаш» партиясы — 1917 ж. шілде, Алашорда — 1917 ж. желтоқсан, ҚАКСР құру туралы декрет — 1920 ж. 26 тамыз.
2. бір дұрыс жауап
1925 жылғы сәуірде Қазақстан Кеңестерінің V съезі қандай шешім қабылдады?
- A. халықтың тарихи дұрыс атауын — «қазақтар» деп қалпына келтірді
- B. астананы Алматыға көшірді
- C. автономияны одақтас республикаға айналдырды
- D. алғашқы ұлттық театрды ашты
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: ҰТО «100 дата»: 1925 ж. сәуір — Қазақстан Кеңестерінің V съезі қазақ халқының тарихи дұрыс атауын («қырғыз» орнына) қалпына келтірді. Астана Алматыға 1929 ж. көшірілді, одақтас республика — 1936 ж., театр — 1926 ж.
3. бір дұрыс жауап
1937 жылы Қазақстанда қандай құжат қабылданды (ҰТО «100 дата» бойынша)?
- A. Қазақ КСР Конституциясы
- B. Мемлекеттік егемендік туралы декларация
- C. Тілдер туралы заң
- D. ҚАКСР құру туралы декрет
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: ҰТО «100 дата»: 1937 ж. — Қазақ КСР Конституциясының қабылдануы (1936 ж. одақтас республикаға айналғаннан кейін); осы жылдары (1937–1938) жаппай қуғын-сүргін жүрді. Тілдер туралы заң — 1989 ж., Егемендік туралы декларация — 1990 ж., ҚАКСР туралы декрет — 1920 ж.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз