1822–1824 жылдардағы реформалар: хан билігін жою

Қазақстан тарихы · Жаңа заман

1822 жылы «Сібір қырғыздары туралы жарғы» қабылданды, оның авторы — Сібір генерал-губернаторы М. Сперанский*. Орта жүзде хан билігі жойылды. Жер аға сұлтандар басқарған округтерге, округтер — болыстарға (болыс сұлтан), болыстар — ауылдарға (ауыл старшыны) бөлінді. Аға сұлтанды сайлады, бірақ ресейлік билік бекітті; оның жанында орыс заседательдері бар округтік приказ жұмыс істеді.

1824 жылы «Орынбор қырғыздары туралы жарғы» қабылданды. Кіші жүзде хан билігі жойылды; жүз үш бөлікке — Батыс, Орта және Шығыс бөліктерге бөлініп, әрқайсысының басына Орынбор шекаралық комиссиясына бағынған сұлтан-билеуші қойылды. Бөліктер дистанциялық бастықтар басқарған дистанцияларға бөлінді.

Салдары: қазақ даласы дербестігінен айырылып, Ресейдің тікелей басқаруына өтті, дәстүрлі ақсүйектер шенеунікке айналды. Реформалар наразылық пен көтерілістер тудырды (Саржан және Кенесары Қасымұлдары, Жоламан Тіленшіұлы және т. б.).

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

1822 ж. — ОРТА жүз (сібір қырғыздары), 1824 ж. — КІШІ жүз (орынбор қырғыздары). Сол кездегі құжаттарда қазақтарды «қырғыз» деп атаған.

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

1824 жылғы «Орынбор қырғыздары туралы жарғы» бойынша хандық билік қай жүзде жойылды?

  1. A. Кіші жүзде
  2. B. Орта жүзде
  3. C. Ұлы жүзде
  4. D. үшеуінде бірдей
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: ҰТО «100 дата»: 1822 ж. — «Сібір қырғыздары туралы жарғы» (Орта жүз), 1824 ж. — «Орынбор қырғыздары туралы жарғы» (Кіші жүз). Атаулары көмектеседі: Орынбор — Кіші жүзді басқару орталығы, Сібір (Омбы) — Орта жүздікі.

2. бір дұрыс жауап

1822 жылғы қандай құжат Орта жүзде хандық билікті жойды?

  1. A. «Сібір қырғыздары туралы жарғы»
  2. B. «Орынбор қырғыздары туралы жарғы»
  3. C. «Жеті жарғы»
  4. D. 1868 жылғы «Уақытша ереже»
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: ҰТО «100 дата»: 1822 ж. — М. Сперанскийдің Орта жүзде хандық билікті жойған «Сібір қырғыздары туралы жарғысы». 1824 жылғы жарғы Кіші жүзге қатысты, «Жеті жарғы» — Тәуке ханның заңдары, «Уақытша ереже» — 1867–1868 жж. реформасы.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз