Физика: ҰБТ-ға дайындық

ҰБТ-дағы форматы: 40 тапсырма (бір дұрыс жауап — 25; мәтін бойынша тапсырмалар — 5; сәйкестік — 5; бір немесе бірнеше дұрыс жауап — 5), бейіндік пән.

40 тапсырма: бір жауапты 25, бір контекст бойынша 5 (график, аспап немесе өмірлік жағдай), бір немесе бірнеше жауапты 5, сәйкестендіруге 5. Әр тапсырмаға орта есеппен 2 минут. ҰБТ-да g = 10 м/с² деп алынады.

Қателердің жартысы физикада емес, бірліктерде: метрдің орнына сантиметр, секундтың орнына минут, Дж орнына кДж.

Тренажерді ашу: Физика →Тегін, тіркелусіз

ҰТО спецификациясының бөлімдері мен тақырыптары

1. Механика

2. Жылу физикасы

3. Электр және магнетизм

4. Электромагниттік тербелістер

5. Электромагниттік толқындар

6. Оптика

7. Салыстырмалылық теориясының элементтері

8. Кванттық физика

9. Нанотехнология және наноматериалдар

10. Космология

Механика — терминдер, даталар
Бірқалыпты үдемеліv = v₀ + at; s = v₀t + at²/2; v² − v₀² = 2as
Еркін түсуh = gt²/2; v = gt; v = √(2gh)
Шеңбер бойыменa = v²/R; v = 2πR/T
Ньютон заңдарыF = ma; F₁₂ = −F₂₁
Күштерауырлық mg; серпімділік kx; үйкеліс μN; тартылыс Gm₁m₂/r²
Лифттегі салмақүдеу жоғары: P = m(g + a); төмен: P = m(g − a)
Импульсp = mv; тұйық жүйеде Σp = const
Энергия және жұмысEₖ = mv²/2; Eₚ = mgh; Eₚ = kx²/2; A = Fs cos α; N = A/t
ИінтірекF₁l₁ = F₂l₂ (M = Fl)
Сұйықтарp = ρgh; F_A = ρ_с g V; пресс: F₁/S₁ = F₂/S₂
Тең әсерлі күшбарлық күштердің векторлық қосындысы; бірқалыпты қозғалыста нөлге тең
Салмақдененің тірекке қысатын немесе аспаны созатын күші (масса емес!)
Серпімсіз соқтығысуденелер жабысады: m₁v₁ + m₂v₂ = (m₁ + m₂)v; энергияның бір бөлігі жылуға айналады
Векторлық шамаларжылдамдық, үдеу, күш, импульс, орын ауыстыру
Жылу физикасы — терминдер, даталар
Күй теңдеуіpV = νRT = (m/M)RT; R = 8,31 Дж/(моль·К)
Молекула энергиясыE = (3/2)kT; p = nkT; k = 1,38 · 10⁻²³ Дж/К
ИзопроцестерT = const: pV = const; p = const: V/T = const; V = const: p/T = const
Бірінші заңQ = ΔU + A (A — газдың жұмысы)
Газдың жұмысыA = pΔV
Жылу мөлшеріқыздыру Q = cmΔt; балқу Q = λm; булану Q = Lm; жану Q = qm
ПӘКη = (Q₁ − Q₂)/Q₁; Карно: η = (T₁ − T₂)/T₁
Адиабаталық процессжылу алмасусыз: Q = 0, жұмыс ішкі энергия есебінен
Идеал газдың ішкі энергиясытек температураға тәуелді: T = const болғанда ΔU = 0
Абсолют нөл0 К = −273 °C; одан төмен болмайды
Ішкі энергияны өзгертуекі тәсілмен: жылу берумен немесе жұмыс атқарумен
Электр және магнетизм — терминдер, даталар
Кулон заңыF = k|q₁q₂|/r²; E = kq/r²; k = 9 · 10⁹ Н·м²/Кл²
КонденсаторC = q/U; W = CU²/2
Ом заңыI = U/R; толық тізбек: I = ε/(R + r)
КедергіR = ρl/S
Жалғаулартізбектей: R = R₁ + R₂, I бірдей; параллель: 1/R = 1/R₁ + 1/R₂, U бірдей
Токтың жұмысы мен қуатыA = UIt; P = UI = I²R = U²/R; Q = I²Rt
Электролизm = kIt
Магниттік күштерАмпер F = IBl sin α; Лоренц F = qvB sin α
Индукцияε = −ΔΦ/Δt; өздік индукция ε = −L·ΔI/Δt; W = LI²/2
ЭҚКток көзінің ішінде бірлік зарядты тасымалдаудағы бөгде күштердің жұмысы
Металдардағы токеркін электрондардың реттелген қозғалысы
Электролиттердегі токиондардың қозғалысы; электродтарда зат бөлінеді
Жартылай өткізгіштерқыздырғанда кедергісі азаяды (металдарда — артады)
Тербелістер және айнымалы ток — терминдер, даталар
Период пен жиілікT = 1/ν = t/N; ω = 2πν
Тербеліс теңдеуіx = A cos(ωt): A — амплитуда, ω — циклдік жиілік
Маятниктерматематикалық T = 2π√(l/g); серіппелі T = 2π√(m/k)
Тербеліс энергиясыE = kA²/2 = mv²ₘₐₓ/2
Томсон формуласыT = 2π√(LC)
Әсерлік мәндерU = Uₘ/√2; I = Iₘ/√2 (311 В → 220 В)
КедергілерX_L = ωL; X_C = 1/(ωC)
ТрансформаторU₁/U₂ = N₁/N₂
Резонанссыртқы күштің жиілігі меншікті жиілікке тең болғанда амплитуданың күрт өсуі
Жоғарылатқыш трансформаторN₂ > N₁: кернеу артады, ток күші азаяды
Өшетін тербелістерүйкеліс немесе кедергі салдарынан амплитуда кемиді
Толқындар — терминдер, даталар
Толқын ұзындығыλ = vT = v/ν
Жарық жылдамдығыc = 3 · 10⁸ м/с; λ = c/ν
Жаңғырық, радиолокацияs = vt/2 — сигнал жолды екі рет жүреді
Дыбыс жылдамдығыауада ≈ 340 м/с; суда ≈ 1 500 м/с
ЭМ толқындар шкаласырадио → ИҚ → көрінетін → УК → рентген → гамма (жиілік артады)
Көлденең толқынтербелістер таралу бағытына перпендикуляр (ЭМ толқындар)
Бойлық толқынтербелістер таралу бағыты бойымен (ауадағы дыбыс)
Инфрадыбыс және ультрадыбыс16 Гц-тен төмен және 20 000 Гц-тен жоғары — адам естімейді
Оптика — терминдер, даталар
Шағылутүсу бұрышы = шағылу бұрышы (перпендикулярдан)
Сынуsin α / sin γ = n₂/n₁; n = c/v
Толық шағылуsin α₀ = 1/n
Линза формуласы1/F = 1/d + 1/f; D = 1/F (дптр); Γ = f/d
Дифракциялық торd sin φ = kλ
Интерференциямаксимум: Δ = kλ; минимум: Δ = (2k + 1)λ/2
Жазық айнакескін жалған, тура, өлшемі бірдей, айнаның артында сол қашықтықта
Дисперсияақ жарықтың спектрге жіктелуі; қызыл бәрінен әлсіз, күлгін — күшті сынады
Когерентті толқындарбірдей жиілік және тұрақты фазалар айырымы — интерференция үшін керек
Жинағыш линзаd > 2F — кішірейтілген шын; F < d < 2F — үлкейтілген; d < F — жалған үлкейтілген
Салыстырмалылық теориясының элементтері — терминдер, даталар
Постулаттар1) физика заңдары барлық инерциялық жүйелерде бірдей; 2) c барлық бақылаушылар үшін бірдей
Уақыттың баяулауыt = t₀ / √(1 − v²/c²)
Ұзындықтың қысқаруыl = l₀ · √(1 − v²/c²)
Тыныштық энергиясыE₀ = mc²
Толық энергияE = mc² / √(1 − v²/c²)
Ыңғайлы мәндерv = 0,6c → түбір 0,8; v = 0,8c → түбір 0,6
Меншікті уақыт t₀денемен бірге қозғалатын сағат бойынша уақыт
Жарық жылдамдығы — шектімассасы бар ешбір дене оған жете алмайды
Кванттық және ядролық физика — терминдер, даталар
ФотонE = hν = hc/λ; p = h/λ; h = 6,6 · 10⁻³⁴ Дж·с
Фотоэффектhν = A + Eₖ; қызыл шекара ν_min = A/h
Бор постулатыhν = Eₖ − Eₙ
Ядро құрамыA — массалық сан, Z — заряд (протондар саны); нейтрондар N = A − Z
Ыдырауларα: A − 4, Z − 2; β⁻: A, Z + 1; γ: өзгермейді
Жартылай ыдырауN = N₀ · 2^(−t/T)
Байланыс энергиясыE = Δmc²; 1 м. а. б. → 931,5 МэВ
Электронвольт1 эВ = 1,6 · 10⁻¹⁹ Дж
Шығу жұмысыметалдан электронды жұлып шығаруға керек ең аз энергия
ИзотоптарZ бірдей (элемент), нейтрондар саны әртүрлі
Тізбекті реакциябөліну кезінде туатын нейтрондармен уран ядроларының бөлінуі (АЭС)
Термоядролық синтезжеңіл ядролардың бірігуі (сутегі → гелий), жұлдыздардың энергия көзі
Нанотехнология және наноматериалдар — терминдер, даталар
Нанометр1 нм = 10⁻⁹ м (шаштан 100 000 есе жіңішке)
Нанобөлшеккемінде бір өлшемі 1–100 нм
Бет / көлемкубта S/V = 6/a: бөлшек неғұрлым кіші болса, бет үлесі соғұрлым көп
Графеналтыбұрышты тордағы бір қабат көміртек атомдары; өте берік және өткізгіш
Көміртекті нанотүтікшелертүтікке оралған графен; салмағы аз болғанда болаттан берік
Сканерлеуші туннельдік микроскопбеттегі жекелеген атомдарды «көруге» мүмкіндік береді
«Төменнен жоғарыға» және «жоғарыдан төменге»атомдардан құрастыру / ірі үлгіні кішірейту (литография, ұнтақтау)
Космология — терминдер, даталар
Хаббл заңыv = H · r; H ≈ 70 км/(с·Мпк)
Ғарыштық жылдамдықтар1-ші v = √(gR) ≈ 8 км/с; 2-ші ≈ 11,2 км/с
Жарық жылыжарықтың бір жылда жүретін қашықтығы ≈ 9,5 · 10¹⁵ м
Астрономиялық бірлік1 а. б. ≈ 1,5 · 10¹¹ м — Жерден Күнге дейін (жарық ≈ 8 мин жүреді)
ЖасыӘлем ≈ 13,8 млрд жыл; Күн мен Жер ≈ 4,6 млрд жыл
Қызыл ығысуспектр сызықтарының қызыл шетке ығысуы — галактика алыстайды
Реликтілік сәулеленуҮлкен жарылыстың қалдық сәулеленуі, ≈ 2,7 К
Жер тобындағы ғаламшарларМеркурий, Венера, Жер, Марс
Алып ғаламшарларЮпитер, Сатурн, Уран, Нептун
Жұлдыздың соңыкішісінің — ақ ергежейлі; массивтісінің — нейтрондық жұлдыз немесе қара құрдым

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

Автомобиль 72 км/сағ жылдамдықпен қозғалады. Жылдамдықты м/с-пен өрнектеңіз.

  1. A. 20 м/с
  2. B. 72 м/с
  3. C. 259,2 м/с
  4. D. 7,2 м/с
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: км/сағ-ты м/с-қа аудару үшін 3,6-ға бөледі: 72 : 3,6 = 20 м/с (3 600 с-та 72 000 м). 259,2 = 72 · 3,6 — бөлудің орнына көбейтілген.

2. бір дұрыс жауап

Дененің жылдамдығы 5 с ішінде 5 м/с-тан 20 м/с-қа дейін артты. Үдеуін табыңыз.

  1. A. 3 м/с²
  2. B. 4 м/с²
  3. C. 5 м/с²
  4. D. 15 м/с²
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: a = (v − v₀)/t = (20 − 5)/5 = 3 м/с². 4 = 20 : 5 — бастапқы жылдамдық ескерілмеген.

3. бір дұрыс жауап

Дене тыныштық күйден 2 м/с² үдеумен қозғала бастайды. Ол 4 с-та қандай жол жүреді?

  1. A. 16 м
  2. B. 8 м
  3. C. 32 м
  4. D. 4 м
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: s = at²/2 = 2 · 16 / 2 = 16 м. 32 = at² — 2-ге бөлу ұмытылған; 8 = a · t — жол емес, соңындағы жылдамдық (м/с).

4. бір дұрыс жауап

Массасы 2 кг денеге 3 м/с² үдеу беретін күш қандай?

  1. A. 6 Н
  2. B. 1,5 Н
  3. C. 5 Н
  4. D. 0,67 Н
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Ньютонның екінші заңы: F = ma = 2 · 3 = 6 Н. 1,5 = 3 : 2 — көбейтудің орнына бөлінген.

5. бір дұрыс жауап

Қатаңдығы 200 Н/м серіппені 5 см-ге созды. Серпімділік күшін табыңыз.

  1. A. 10 Н
  2. B. 1 000 Н
  3. C. 40 Н
  4. D. 0,25 Н
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Гук заңы: F = kx = 200 · 0,05 = 10 Н (5 см = 0,05 м). 1 000 = 200 · 5 — сантиметрді метрге аудару ұмытылған.

Осы пәні бар бейіндік жұптар

Кім болам →

Тренажерді ашу: Физика →