Магнит өрісі
Физика · Электр және магнетизм
Магнит өрісін қозғалыстағы зарядтар мен токтар тудырады (Эрстед тәжірибесі) және оларға әсер етеді. Сипаттамасы — индукция B (Тл). Тогы бар өткізгішке әсер ететін Ампер күші F = IBl sin α, бағыты — сол қол ережесі бойынша (B сызықтары алақанға кіреді, төрт саусақ — ток бойынша, керілген бас бармақ күшті көрсетеді). Қозғалыстағы зарядқа әсер ететін Лоренц күші F = qvB sin α; ол жылдамдыққа перпендикуляр, сондықтан заряд R = mv/(qB) радиусты шеңбер бойымен қозғалады және күш жұмыс атқармайды.
Түзу ток пен шарғы өрісі сызықтарының бағытын бұрғы (оң қол) ережесімен анықтайды. Заттар: диамагнетиктер (сәл ығыстырылады), парамагнетиктер (сәл тартылады), ферромагнетиктер (темір, никель, кобальт — қатты магниттеледі). Мысал: тогы 2 А, ұзындығы 0,5 м өткізгіш 0,4 Тл өріске перпендикуляр: F = 2 · 0,4 · 0,5 = 0,4 Н. Өткізгіш индукция сызықтарына параллель болса, күш нөлге тең.
Ең бастысы
- F_A = IBl sin α — сол қол ережесі.
- F_Л = qvB sin α; заряд шеңбер бойымен қозғалады.
- Бұрғы ережесі — B сызықтарының бағыты.
- Ферромагнетиктер: Fe, Ni, Co.
Тесттегі тұзақ
Лоренц күші жұмыс атқармайды және жылдамдық модулін өзгертпейді — тек бағытын. α = 0 болғанда (B сызықтары бойымен) күш нөлге тең.
Өзіңді тексер
1. бір немесе бірнеше дұрыс жауап
Қандай заттар электр тогының жақсы өткізгіштері болып табылады?
- A. мыс
- B. алюминий
- C. ас тұзының судағы ерітіндісі
- D. резеңке
- E. шыны
- F. құрғақ ағаш
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A, B, C
Талдау: Металдар бос электрондардың арқасында, тұз ерітінділері — иондардың арқасында ток өткізеді. Резеңке, шыны және құрғақ ағаш — диэлектриктер.
2. бір дұрыс жауап
4 Ом және 6 Ом резисторлар тізбектей жалғанып, 20 В кернеуге қосылған. Тізбектегі ток күшін табыңыз.
- A. 2 А
- B. ≈ 8,3 А
- C. 5 А
- D. 0,5 А
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Тізбектей жалғағанда R = 4 + 6 = 10 Ом, I = U/R = 20/10 = 2 А. 8,3 А — параллель жалғау ретінде есептегенде шығады (R = 2,4 Ом).
3. бір дұрыс жауап
ЭҚК-і 12 В, ішкі кедергісі 1 Ом ток көзі 5 Ом резисторға тұйықталған. Ток күшін табыңыз.
- A. 2 А
- B. 2,4 А
- C. 12 А
- D. 3 А
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Толық тізбек үшін Ом заңы: I = ε/(R + r) = 12/(5 + 1) = 2 А. 2,4 А = 12/5 — ток көзінің ішкі кедергісі ескерілмеген; 12 А = 12/1 — қысқа тұйықталу тогы.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз