Электромагниттік индукция
Физика · Электр және магнетизм
Электромагниттік индукция құбылысы (Фарадей, 1831 ж.): контур арқылы өтетін магнит ағыны өзгергенде онда индукция ЭҚК-і пайда болады. Магнит ағыны Φ = BS cos α (Вб). Фарадей заңы: εᵢ = −ΔΦ/Δt (N орамнан тұратын шарғы үшін — N-ге көбейту). Ленц ережесі: индукциялық ток өз өрісімен оны тудырған ағынның өзгеруіне кедергі жасайтындай бағытталған («минус» таңбасы). Қозғалыстағы өткізгіштегі ЭҚК: ε = Bvl sin α.
Өздік индукция: шарғыдағы ток өзгергенде оның өзінде ε = −L ΔI/Δt ЭҚК-і пайда болады, L — индуктивтілік (Гн); шарғының магнит өрісінің энергиясы W = LI²/2. Қолданылуы: генераторлар, трансформаторлар, индукциялық плиталар, металл іздегіштер. Мысал: 10 орамды шарғы арқылы өтетін ағын 0,1 с ішінде 0,3 Вб-ге өзгерді: εᵢ = 10 · 0,3/0,1 = 30 В.
Ең бастысы
- Φ = BS cos α; εᵢ = −N ΔΦ/Δt.
- Ленц ережесі — ток ағынның өзгеруіне кедергі жасайды.
- Өздік индукция: ε = −L ΔI/Δt; W = LI²/2.
- Индукция тек ағын ӨЗГЕРГЕНДЕ пайда болады.
Тесттегі тұзақ
Тұрақты ағын, тіпті өте үлкен болса да, ЭҚК тудырмайды — оның өзгеру жылдамдығы керек. Орамдар санына көбейтуді ұмытпаңыз.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
4 нКл нүктелік зарядтан 20 см қашықтықтағы электр өрісінің кернеулігін табыңыз. (k = 9 · 10⁹ Н·м²/Кл²)
- A. 900 Н/Кл
- B. 180 Н/Кл
- C. 9 000 Н/Кл
- D. 90 Н/Кл
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: E = kq/r² = 9 · 10⁹ · 4 · 10⁻⁹ / 0,04 = 36/0,04 = 900 Н/Кл. 180 Н/Кл = 36/0,2 — қашықтық квадратталмаған.
2. бір дұрыс жауап
Электрон индукциясы 0,5 Тл біртекті магнит өрісіне индукция сызықтарына перпендикуляр 10⁶ м/с жылдамдықпен ұшып кіреді. Лоренц күшін табыңыз. (e = 1,6 · 10⁻¹⁹ Кл)
- A. 8 · 10⁻¹⁴ Н
- B. 3,2 · 10⁻¹³ Н
- C. 8 · 10⁻²⁰ Н
- D. 0
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: F = qvB sin 90° = 1,6 · 10⁻¹⁹ · 10⁶ · 0,5 = 8 · 10⁻¹⁴ Н. Электрон индукция сызықтарының бойымен ұшқанда ғана нөл болар еді (sin 0° = 0).
3. бір дұрыс жауап
Мыс купоросы ерітіндісін электролиздегенде ерітінді арқылы 1 000 с бойы 2 А ток жүрді. Катодта қанша мыс бөлінді? (k = 0,33 · 10⁻⁶ кг/Кл)
- A. 0,66 г
- B. 0,33 г
- C. 660 г
- D. 0,165 г
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Фарадей заңы: m = kIt = 0,33 · 10⁻⁶ · 2 · 1 000 = 0,66 · 10⁻³ кг = 0,66 г. 660 г — килограмм мен грамм шатасқан (10⁻⁶ ұмытылған).
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз