Механикалық тербелістер
Физика · Электромагниттік тербелістер
Тербеліс — тепе-теңдік күйінің маңындағы қайталанатын қозғалыс. Сипаттамалары: амплитуда A, период T (бір тербеліс уақыты), жиілік ν = 1/T, циклдік жиілік ω = 2πν. Гармоникалық тербелістер: x = A cos(ωt + φ₀). Математикалық маятник: T = 2π√(l/g) — массаға және (кіші тербелістерде) амплитудаға тәуелді емес. Серіппелі маятник: T = 2π√(m/k). Тербеліс энергиясы E = kA²/2 = mv²ₘₐₓ/2: шеткі нүктелерде бүкіл энергия потенциалдық, тепе-теңдік күйінде — кинетикалық.
Еркін тербелістер үйкеліс салдарынан өшеді; еріксіз тербелістер периодты сыртқы күштің әсерінен болады; резонанс — сыртқы күштің жиілігі жүйенің меншікті жиілігімен сәйкес келгенде амплитуданың күрт өсуі. Мысал: ұзындығы 0,4 м маятник: T = 2π√(0,4/10) = 2π · 0,2 = 0,4π ≈ 1,26 с. Ұзындықты 4 есе арттырса, период 2 есе артады.
Ең бастысы
- T = 1/ν; ω = 2πν; x = A cos(ωt + φ₀).
- Математикалық маятник T = 2π√(l/g); серіппелі T = 2π√(m/k).
- E = kA²/2.
- Резонанс: күштің жиілігі = меншікті жиілік.
Тесттегі тұзақ
Математикалық маятниктің периоды жүктің МАССАСЫНА тәуелді емес, ал серіппелінікі — тәуелді. Ұзындық ×4 → период ×2 (түбір).
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Ұзындығы 2,5 м математикалық маятниктің тербеліс периодын табыңыз. (g = 10 м/с², π ≈ 3,14)
- A. ≈ 3,14 с
- B. ≈ 1,57 с
- C. ≈ 6,28 с
- D. 0,5 с
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: T = 2π√(l/g) = 2π√(2,5/10) = 2π · 0,5 = π ≈ 3,14 с. 1,57 с — 2 көбейткіші ұмытылған; 0,5 с — тек √(l/g).
2. бір дұрыс жауап
Тербеліс периоды 0,02 с. Жиілігін табыңыз.
- A. 50 Гц
- B. 0,02 Гц
- C. 20 Гц
- D. 500 Гц
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: ν = 1/T = 1/0,02 = 50 Гц. Бұл Қазақстан желісіндегі айнымалы токтың жиілігі.
3. бір дұрыс жауап
Жүктің массасын 4 есе арттырса, серіппелі маятниктің тербеліс периоды қалай өзгереді?
- A. 2 есе артады
- B. 4 есе артады
- C. 2 есе кемиді
- D. өзгермейді
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: T = 2π√(m/k): период массаның түбіріне пропорционал, √4 = 2 — период 2 есе артады. «Өзгермейді» — математикалық маятникте солай, оның периоды массаға тәуелді емес.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз