Электромагниттік тербелістер. Айнымалы ток
Физика · Электромагниттік тербелістер
Тербелмелі контур — L индуктивтілік шарғысы және C конденсатор. Энергия конденсатордың электр өрісінен (CU²/2) шарғының магнит өрісіне (LI²/2) және кері периодты түрде ауысады. Меншікті тербелістер периоды — Томсон формуласы: T = 2π√(LC). Механикамен ұқсастық: L ↔ m, 1/C ↔ k, заряд ↔ ығысу, ток ↔ жылдамдық.
Айнымалы ток — еріксіз электромагниттік тербелістер, u = Uₘ cos ωt; Қазақстанда жиілігі 50 Гц. Әсерлік мәндер: U = Uₘ/√2, I = Iₘ/√2 (амплитуда 311 В → 220 В). Кедергілер: индуктивтік X_L = ωL, сыйымдылық X_C = 1/(ωC). Трансформатор кернеуді өзгертеді: U₁/U₂ = N₁/N₂ = k (k > 1 — төмендеткіш). Электр энергиясын шығынды Q = I²Rt азайту үшін алыс қашықтыққа жоғары кернеуде жеткізеді. Мысал: N₁ = 1 000, N₂ = 50, U₁ = 220 В → U₂ = 11 В (төмендеткіш, k = 20).
Ең бастысы
- T = 2π√(LC); энергия: CU²/2 ↔ LI²/2.
- U = Uₘ/√2; желі жиілігі 50 Гц.
- X_L = ωL; X_C = 1/(ωC).
- Трансформатор: U₁/U₂ = N₁/N₂.
Тесттегі тұзақ
Вольтметр амплитуданы (311 В) емес, ӘСЕРЛІК мәнді (220 В) көрсетеді. Трансформатор тек айнымалы токта жұмыс істейді.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Массасы 0,1 кг жүк қатаңдығы 40 Н/м серіппеге ілінген. Оның тербеліс периодын табыңыз.
- A. 0,1π с
- B. 40π с
- C. 0,05 с
- D. 0,2π с
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: T = 2π√(m/k) = 2π√(0,0025) = 2π · 0,05 = 0,1π ≈ 0,31 с. 40π = 2π√(k/m) — формулада масса мен қатаңдықтың орны ауысқан.
2. бір дұрыс жауап
Тербелмелі контур индуктивтілігі 0,1 Гн шарғыдан және сыйымдылығы 10 мкФ конденсатордан тұрады. Меншікті тербелістер периодын табыңыз.
- A. 2π · 10⁻³ с
- B. 2π · 10⁻⁶ с
- C. 10⁻³ с
- D. 2π с
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Томсон формуласы: T = 2π√(LC) = 2π√(0,1 · 10⁻⁵) = 2π√(10⁻⁶) = 2π · 10⁻³ с ≈ 6,3 мс. 2π · 10⁻⁶ — түбір алынбаған; 10⁻³ — 2π жоғалған.
3. бір дұрыс жауап
Желідегі айнымалы кернеудің амплитудасы 311 В. Кернеудің әсерлік мәні қандай?
- A. ≈ 220 В
- B. ≈ 440 В
- C. ≈ 155 В
- D. 311 В
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: U = Uₘ/√2 = 311/1,41 ≈ 220 В. Розеткадағы вольтметр дәл 220 В көрсетеді. 440 В = 311 · √2 — бөлудің орнына көбейтілген; 155 В = 311/2.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз