Толқындық қозғалыс. Дыбыс
Физика · Электромагниттік толқындар
Механикалық толқын — тербелістердің серпімді ортада таралуы; энергия тасымалданады, бірақ зат тасымалданбайды. Көлденең толқындар — тербелістер таралу бағытына перпендикуляр (судағы, ішектегі толқындар); бойлық — бағыт бойымен (ауадағы дыбыс). Шамалардың байланысы: λ = vT = v/ν. Толқындар шағылады (жаңғырық), сынады, кедергілерді орағытады (дифракция), қосылады (интерференция).
Дыбыс — жиілігі 16 Гц — 20 кГц бойлық механикалық толқын; төмені — инфрадыбыс, жоғарысы — ультрадыбыс (эхолокация, УДЗ). Дыбыс жылдамдығы ауада ≈ 340 м/с, суда ≈ 1 500 м/с, болатта ≈ 5 000 м/с; вакуумда дыбыс таралмайды. Дыбыс биіктігі жиілікпен, қаттылығы — амплитудамен, тембрі — обертондардың құрамымен анықталады. Мысал: v = 340 м/с, ν = 680 Гц → λ = 0,5 м.
Ең бастысы
- λ = vT = v/ν.
- Көлденең және бойлық толқындар.
- Дыбыс: 16 Гц — 20 кГц; ауада ≈ 340 м/с; вакуумда жоқ.
- Биіктік — жиілік, қаттылық — амплитуда.
Тесттегі тұзақ
Толқын басқа ортаға өткенде жиілік өзгермейді, ал жылдамдық пен толқын ұзындығы өзгереді. Толқын затты емес, энергияны тасымалдайды.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Ауадағы дыбыс жылдамдығы 340 м/с, дыбыс жиілігі 170 Гц. Толқын ұзындығын табыңыз.
- A. 2 м
- B. 57 800 м
- C. 0,5 м
- D. 510 м
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: v = λν, сондықтан λ = v/ν = 340/170 = 2 м. 0,5 = 170/340 — бөлшек керісінше алынған.
2. бір дұрыс жауап
Радиостанция 100 МГц жиілікте жұмыс істейді. Радиотолқын ұзындығы қандай? (c = 3 · 10⁸ м/с)
- A. 3 м
- B. 300 м
- C. 0,33 м
- D. 30 м
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: λ = c/ν = 3 · 10⁸ / 10⁸ = 3 м (100 МГц = 10⁸ Гц). 300 м 100 МГц орнына 1 МГц алғанда шығады.
3. сәйкестік
Сәуле түрі мен оның қолданылуын сәйкестендіріңіз
- A. A. Рентген сәулесі
- B. B. Инфрақызыл сәуле
- 1. медицинада сүйектерді түсіру
- 2. тепловизорлар және түнгі көру құралдары
- 3. алыс қашықтыққа радиобайланыс
- 4. күнге күю және суды зарарсыздандыру
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A — 1, B — 2
Талдау: Рентген сәулелері жұмсақ тіндерден өтіп, сүйектерде ұсталады. Инфрақызыл — жылулық сәуле, оны тепловизорлар көреді. Радиобайланыс — радиотолқындар, күнге күю мен зарарсыздандыру — ультракүлгін.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз