Толқындық қозғалыс. Дыбыс

Физика · Электромагниттік толқындар

Механикалық толқын — тербелістердің серпімді ортада таралуы; энергия тасымалданады, бірақ зат тасымалданбайды. Көлденең толқындар — тербелістер таралу бағытына перпендикуляр (судағы, ішектегі толқындар); бойлық — бағыт бойымен (ауадағы дыбыс). Шамалардың байланысы: λ = vT = v/ν. Толқындар шағылады (жаңғырық), сынады, кедергілерді орағытады (дифракция), қосылады (интерференция).

Дыбыс — жиілігі 16 Гц — 20 кГц бойлық механикалық толқын; төмені — инфрадыбыс, жоғарысы — ультрадыбыс (эхолокация, УДЗ). Дыбыс жылдамдығы ауада ≈ 340 м/с, суда ≈ 1 500 м/с, болатта ≈ 5 000 м/с; вакуумда дыбыс таралмайды. Дыбыс биіктігі жиілікпен, қаттылығы — амплитудамен, тембрі — обертондардың құрамымен анықталады. Мысал: v = 340 м/с, ν = 680 Гц → λ = 0,5 м.

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

Толқын басқа ортаға өткенде жиілік өзгермейді, ал жылдамдық пен толқын ұзындығы өзгереді. Толқын затты емес, энергияны тасымалдайды.

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

Ауадағы дыбыс жылдамдығы 340 м/с, дыбыс жиілігі 170 Гц. Толқын ұзындығын табыңыз.

  1. A. 2 м
  2. B. 57 800 м
  3. C. 0,5 м
  4. D. 510 м
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: v = λν, сондықтан λ = v/ν = 340/170 = 2 м. 0,5 = 170/340 — бөлшек керісінше алынған.

2. бір дұрыс жауап

Радиостанция 100 МГц жиілікте жұмыс істейді. Радиотолқын ұзындығы қандай? (c = 3 · 10⁸ м/с)

  1. A. 3 м
  2. B. 300 м
  3. C. 0,33 м
  4. D. 30 м
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: λ = c/ν = 3 · 10⁸ / 10⁸ = 3 м (100 МГц = 10⁸ Гц). 300 м 100 МГц орнына 1 МГц алғанда шығады.

3. сәйкестік

Сәуле түрі мен оның қолданылуын сәйкестендіріңіз

  1. A. A. Рентген сәулесі
  2. B. B. Инфрақызыл сәуле
  1. 1. медицинада сүйектерді түсіру
  2. 2. тепловизорлар және түнгі көру құралдары
  3. 3. алыс қашықтыққа радиобайланыс
  4. 4. күнге күю және суды зарарсыздандыру
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A — 1, B — 2

Талдау: Рентген сәулелері жұмсақ тіндерден өтіп, сүйектерде ұсталады. Инфрақызыл — жылулық сәуле, оны тепловизорлар көреді. Радиобайланыс — радиотолқындар, күнге күю мен зарарсыздандыру — ультракүлгін.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз