Электромагниттік толқындар

Физика · Электромагниттік толқындар

Өзгеретін электр өрісі магнит өрісін, ал өзгеретін магнит өрісі электр өрісін тудырады; осылайша жарық жылдамдығымен c = 3 · 10⁸ м/с таралатын электромагниттік толқын пайда болады (Максвелл теориясы, Герц тәжірибелері). Толқын көлденең: E және B векторлары бір-біріне және таралу бағытына перпендикуляр; оған орта керек емес. Оны үдей қозғалатын зарядтар шығарады (мысалы, антеннадағы ток).

Жиіліктің артуы бойынша электромагниттік толқындар шкаласы: радиотолқындар (байланыс, радио, ТД, радиолокация), инфрақызыл (жылу, пульттер, жылу көргіштер), көрінетін жарық (≈ 400–760 нм), ультракүлгін (күнге күю, залалсыздандыру), рентген (медицина, тексеру), гамма-сәулелену (ядролық процестер). Радиобайланыс қағидаттары: модуляция (дыбыс сигналын жоғары жиілікті толқынға қосу) және детектерлеу (қабылдағышта сигналды бөліп алу). Радионы ойлап тапқан — А. Попов (1895 ж.). Мысал: жиілік 3 ГГц → λ = 3 · 10⁸ / 3 · 10⁹ = 0,1 м.

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

Барлық электромагниттік толқындар вакуумда бір c жылдамдықпен таралады — тек жиілігі мен толқын ұзындығы бойынша ерекшеленеді.

Өзіңді тексер

1. бір немесе бірнеше дұрыс жауап

Аталған толқындардың қайсысы электромагниттік?

  1. A. көрінетін жарық
  2. B. радиотолқындар
  3. C. рентген сәулесі
  4. D. дыбыс
  5. E. ультрадыбыс
  6. F. су бетіндегі толқындар
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A, B, C

Талдау: Жарық, радиотолқындар және рентген — электромагниттік толқындар, вакуумда c жылдамдықпен тарала алады. Дыбыс, ультрадыбыс және су толқындары — механикалық, оларға орта керек.

2. бір дұрыс жауап

Аңшы атып, жартастан шыққан жаңғырықты 4 с өткен соң естіді. Жартас одан қандай қашықтықта? (дыбыс жылдамдығы 340 м/с)

  1. A. 680 м
  2. B. 1 360 м
  3. C. 85 м
  4. D. 340 м
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: 4 с ішінде дыбыс жартасқа дейін барып, қайтып келді: 2s = vt, s = 340 · 4/2 = 680 м. 1 360 м — жолдың екі еселенгені ұмытылған.

3. бір дұрыс жауап

Судағы толқын ұзындығы 6 м, оның таралу жылдамдығы 3 м/с. Су бөлшектерінің тербеліс периодын табыңыз.

  1. A. 2 с
  2. B. 18 с
  3. C. 0,5 с
  4. D. 3 с
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: λ = vT, T = λ/v = 6/3 = 2 с. 0,5 с = v/λ — период емес, жиілік (0,5 Гц); 18 = 6 · 3.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз