Электромагниттік толқындар
Физика · Электромагниттік толқындар
Өзгеретін электр өрісі магнит өрісін, ал өзгеретін магнит өрісі электр өрісін тудырады; осылайша жарық жылдамдығымен c = 3 · 10⁸ м/с таралатын электромагниттік толқын пайда болады (Максвелл теориясы, Герц тәжірибелері). Толқын көлденең: E және B векторлары бір-біріне және таралу бағытына перпендикуляр; оған орта керек емес. Оны үдей қозғалатын зарядтар шығарады (мысалы, антеннадағы ток).
Жиіліктің артуы бойынша электромагниттік толқындар шкаласы: радиотолқындар (байланыс, радио, ТД, радиолокация), инфрақызыл (жылу, пульттер, жылу көргіштер), көрінетін жарық (≈ 400–760 нм), ультракүлгін (күнге күю, залалсыздандыру), рентген (медицина, тексеру), гамма-сәулелену (ядролық процестер). Радиобайланыс қағидаттары: модуляция (дыбыс сигналын жоғары жиілікті толқынға қосу) және детектерлеу (қабылдағышта сигналды бөліп алу). Радионы ойлап тапқан — А. Попов (1895 ж.). Мысал: жиілік 3 ГГц → λ = 3 · 10⁸ / 3 · 10⁹ = 0,1 м.
Ең бастысы
- c = 3 · 10⁸ м/с; λ = c/ν.
- Көлденең толқын, орта керек емес.
- Шкала: радио → ИҚ → көрінетін → УК → рентген → гамма.
- Радиобайланыс: модуляция және детектерлеу.
Тесттегі тұзақ
Барлық электромагниттік толқындар вакуумда бір c жылдамдықпен таралады — тек жиілігі мен толқын ұзындығы бойынша ерекшеленеді.
Өзіңді тексер
1. бір немесе бірнеше дұрыс жауап
Аталған толқындардың қайсысы электромагниттік?
- A. көрінетін жарық
- B. радиотолқындар
- C. рентген сәулесі
- D. дыбыс
- E. ультрадыбыс
- F. су бетіндегі толқындар
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A, B, C
Талдау: Жарық, радиотолқындар және рентген — электромагниттік толқындар, вакуумда c жылдамдықпен тарала алады. Дыбыс, ультрадыбыс және су толқындары — механикалық, оларға орта керек.
2. бір дұрыс жауап
Аңшы атып, жартастан шыққан жаңғырықты 4 с өткен соң естіді. Жартас одан қандай қашықтықта? (дыбыс жылдамдығы 340 м/с)
- A. 680 м
- B. 1 360 м
- C. 85 м
- D. 340 м
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: 4 с ішінде дыбыс жартасқа дейін барып, қайтып келді: 2s = vt, s = 340 · 4/2 = 680 м. 1 360 м — жолдың екі еселенгені ұмытылған.
3. бір дұрыс жауап
Судағы толқын ұзындығы 6 м, оның таралу жылдамдығы 3 м/с. Су бөлшектерінің тербеліс периодын табыңыз.
- A. 2 с
- B. 18 с
- C. 0,5 с
- D. 3 с
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: λ = vT, T = λ/v = 6/3 = 2 с. 0,5 с = v/λ — период емес, жиілік (0,5 Гц); 18 = 6 · 3.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз