Толқындық оптика
Физика · Оптика
Интерференция — когерентті толқындардың қосылуы (жиілігі бірдей, фазалар айырымы тұрақты): жол айырымы Δ = kλ болғанда — максимум (күшею), Δ = (2k + 1)λ/2 болғанда — минимум. Мысалдар: сабын қабыршақтары мен май дақтарының кемпірқосақ түстері, оптиканы ағарту. Дифракция — толқындардың кедергілерді орағытуы, кедергінің өлшемі толқын ұзындығымен салыстырмалы болғанда байқалады. Дифракциялық тор: d sin φ = kλ, мұндағы d — тордың периоды.
Дисперсия — сыну көрсеткішінің толқын ұзындығына тәуелділігі: призма ақ жарықты спектрге жіктейді, күлгін сәулелер бәрінен күшті, қызыл — әлсіз сынады (кемпірқосақ). Поляризация — E векторы тербелістерінің бағытын реттеу; ол жарықтың көлденең толқын екенін дәлелдейді (поляроидты көзілдірік, СК-экрандар). Мысал: 1 мм-ге 500 штрих тор → d = 2 · 10⁻⁶ м; λ = 600 нм үшін ең үлкен рет k = d/λ ≈ 3,3 → 3-ретке дейінгі максимумдар көрінеді.
Ең бастысы
- Интерференция: Δ = kλ — max; Δ = (2k + 1)λ/2 — min.
- Тор: d sin φ = kλ.
- Дисперсия: күлгін сәулелер күшті, қызыл — әлсіз сынады.
- Поляризация ⇒ жарық — көлденең толқын.
Тесттегі тұзақ
Тордың периоды d = 1/N: «мм-ге 500 штрих» — бұл 500 емес, d = 1/500 мм = 2 мкм. Ең үлкен ретті ТӨМЕН дөңгелектейді.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Зат фокус аралығы 20 см жинағыш линзадан 30 см қашықтықта тұр. Кескін линзадан қандай қашықтықта шығады?
- A. 60 см
- B. 12 см
- C. 10 см
- D. 50 см
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Жұқа линза формуласы: 1/F = 1/d + 1/f ⇒ 1/f = 1/20 − 1/30 = 1/60, f = 60 см. 12 см 1/20 + 1/30 азайтудың орнына қосылғанда шығады.
2. бір дұрыс жауап
Линзаның фокус аралығы 25 см. Оның оптикалық күшін табыңыз.
- A. 4 дптр
- B. 0,04 дптр
- C. 25 дптр
- D. 0,25 дптр
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: D = 1/F, мұндағы F метрмен: 1/0,25 = 4 дптр. 0,04 = 1/25 — фокус аралығы метрге аударылмаған.
3. бір дұрыс жауап
Шынының сыну көрсеткіші 1,5. Шыныдағы жарық жылдамдығы қандай? (c = 3 · 10⁸ м/с)
- A. 2 · 10⁸ м/с
- B. 4,5 · 10⁸ м/с
- C. 3 · 10⁸ м/с
- D. 1,5 · 10⁸ м/с
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: n = c/v ⇒ v = c/n = 3 · 10⁸ / 1,5 = 2 · 10⁸ м/с. Затта жарық вакуумға қарағанда баяу, сондықтан 4,5 · 10⁸ (көбейтілген) мүмкін емес.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз