Геометриялық оптика
Физика · Оптика
Шағылу заңы: түсу бұрышы шағылу бұрышына тең (бұрыштар перпендикулярдан есептеледі). Жазық айна айнаның артында сол қашықтықта өлшемі бірдей жалған тура кескін береді. Сыну заңы: sin α / sin γ = n₂/n₁; абсолют көрсеткіш n = c/v. Оптикалық тығыздығы аз ортаға өткенде толық ішкі шағылу мүмкін, шекті бұрыш sin α₀ = 1/n (жарық өткізгіштер, призмалар, бриллианттың жарқырауы).
Линзалар: жинағыш (F > 0) және шашыратқыш (F < 0). Жұқа линза формуласы 1/F = 1/d + 1/f (жалған кескін үшін f < 0); оптикалық күш D = 1/F (дптр); үлкейту Γ = f/d. Мысал: зат F = 20 см жинағыш линзадан 30 см қашықтықта: 1/f = 1/20 − 1/30 = 1/60 → f = 60 см, кескін шын, төңкерілген, Γ = 2 есе үлкейтілген. Көз: көз бұршағы — жинағыш линза; алыстан көрмеуді шашыратқыш линзалармен, жақыннан көрмеуді — жинағыш линзалармен түзетеді.
Ең бастысы
- Шағылу: α = β; жазық айна — жалған кескін.
- Сыну: sin α / sin γ = n₂/n₁; n = c/v.
- Толық шағылу: sin α₀ = 1/n.
- Линза: 1/F = 1/d + 1/f; D = 1/F; Γ = f/d.
Тесттегі тұзақ
Алыстан көрмеуді ШАШЫРАТҚЫШ (минус), жақыннан көрмеуді — жинағыш (плюс) линзалармен түзетеді. Оптикалық күш — диоптриямен, F — метрмен.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Сәуле жазық айнаға перпендикулярмен 35° бұрыш жасай түседі. Түскен және шағылған сәулелер арасындағы бұрыш қандай?
- A. 70°
- B. 35°
- C. 110°
- D. 55°
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Шағылу бұрышы түсу бұрышына тең (35°), сәулелер арасындағы бұрыш 35° + 35° = 70°. 110° = 2 · 55° — 35° айна бетінен есептелсе, осылай болар еді.
2. сәйкестік
Оптикалық құбылыс пен мысалды сәйкестендіріңіз
- A. A. Жарық дисперсиясы
- B. B. Толық ішкі шағылу
- 1. жаңбырдан кейінгі кемпірқосақ
- 2. оптоталшық арқылы сигнал беру
- 3. таудағы жаңғырық
- 4. ағаштың көлеңкесі
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A — 1, B — 2
Талдау: Кемпірқосақ — ақ жарықтың су тамшыларында түстерге жіктелуі (дисперсия). Оптоталшықта жарық толық ішкі шағылудың арқасында сыртқа шықпайды. Жаңғырық — дыбыстың шағылуы, көлеңке — жарықтың түзу сызықты таралуы.
3. бір немесе бірнеше дұрыс жауап
Жинағыш линза қандай кескін бере алады?
- A. шын төңкерілген
- B. жалған тура үлкейтілген
- C. шын кішірейтілген
- D. жалған төңкерілген
- E. жалған тура кішірейтілген
- F. ешқашан кескін бермейді
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A, B, C
Талдау: Зат фокустан алыс болса, жинағыш линза шын төңкерілген кескін береді (үлкейтілген не кішірейтілген); фокустан жақын болса — жалған тура үлкейтілген (лупа). Жалған кішірейтілген кескінді шашыратқыш линза береді.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз