Әртүрлі ортадағы электр тогы
Физика · Электр және магнетизм
Металдар: ток — еркін электрондардың реттелген қозғалысы; кедергі температурамен бірге өседі; өте төмен температурада кейбір заттарда асқын өткізгіштік (R = 0) басталады. Электролиттер (тұздардың, қышқылдардың, сілтілердің ерітінділері мен балқымалары): ток — оң және теріс иондардың қозғалысы; электродтарда зат бөлінеді — электролиз, Фарадей заңы m = kIt (қолданылуы: гальванопластика, алюминий алу, мысты тазарту).
Газдар: қалыпты күйде — изоляторлар, иондалғанда ток өткізеді (тәуелді және тәуелсіз разряд: ұшқын, найзағай, доға, солғын және тәж разряды). Вакуум: токты қыздырылған катодтан ұшып шығатын электрондар тудырады (термоэлектрондық эмиссия) — электрондық шамдар, кинескоптар. Жартылай өткізгіштер (кремний, германий): қыздырғанда кедергі азаяды; n-типті (электрондар, донорлық қоспалар) және p-типті (кемтіктер, акцепторлық қоспалар) өткізгіштік; p–n-ауысу токты бір бағытта өткізеді — диод, транзистор. Электролиз мысалы: k = 0,33 мг/Кл, I = 5 А, t = 10 мин = 600 с → m = 0,33 · 10⁻⁶ · 5 · 600 ≈ 0,99 · 10⁻³ кг ≈ 1 г.
Ең бастысы
- Металдар — электрондар; R T-мен өседі.
- Электролиттер — иондар; m = kIt.
- Газдар — разряд; вакуум — термоэлектрондық эмиссия.
- Жартылай өткізгіштер: R T-мен азаяды; p–n-ауысу — диод.
Тесттегі тұзақ
Металдарда кедергі қыздырғанда ӨСЕДІ, жартылай өткізгіштерде — АЗАЯДЫ. Фарадей заңындағы уақыт — секундпен.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Контур арқылы магнит ағыны 0,02 с ішінде 0,06 Вб-ге бірқалыпты өзгерді. Индукция ЭҚК-ін табыңыз.
- A. 3 В
- B. 0,0012 В
- C. 0,33 В
- D. 30 В
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Фарадей заңы: |ε| = ΔΦ/Δt = 0,06 / 0,02 = 3 В. 0,0012 = 0,06 · 0,02 — бөлудің орнына көбейтілген.
2. бір дұрыс жауап
Кедергісі 10 Ом өткізгіш арқылы 2 А ток өтеді. 1 минутта қанша жылу бөлінеді?
- A. 2,4 кДж
- B. 1,2 кДж
- C. 40 Дж
- D. 24 кДж
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Джоуль–Ленц заңы: Q = I²Rt = 4 · 10 · 60 = 2 400 Дж = 2,4 кДж. 1,2 кДж = IRt — токты квадраттау ұмытылған; 40 Дж — уақытқа көбейту ұмытылған.
3. сәйкестік
Физикалық шама мен формуланы сәйкестендіріңіз
- A. A. Ток күші (тізбек бөлігі үшін Ом заңы)
- B. B. Ток қуаты
- 1. I = U/R
- 2. P = UI
- 3. Q = I²Rt
- 4. R = ρl/S
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A — 1, B — 2
Талдау: Ом заңы: I = U/R; қуат P = UI. Q = I²Rt — Джоуль–Ленц заңы (жылу), R = ρl/S — өткізгіш кедергісі.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз