Атом ядросының физикасы
Физика · Кванттық физика
Ядро протондар мен нейтрондардан (нуклондардан) тұрады, оларды ядролық күштер — өте күшті және қысқа әсерлі күштер ұстап тұрады. Белгіленуі ᴬ_Z X: Z — зарядтық сан (протондар), A — массалық сан, нейтрондар N = A − Z. Изотоптар — Z бірдей, N әртүрлі. Ядро массасы нуклондар массаларының қосындысынан аз; айырмасы — масса ақауы Δm, байланыс энергиясы E = Δmc² (1 м. а. б. ↔ 931,5 МэВ).
Радиоактивтілік (Беккерель, Кюрилер): α-ыдырау — A − 4, Z − 2; β⁻-ыдырау — Z + 1, A өзгермейді; γ-сәулелену — A және Z өзгермейді. Жартылай ыдырау заңы: N = N₀ · 2^(−t/T). Ядролық реакциялар: ауыр уран ядроларының нейтрондармен бөлінуі — тізбекті реакция (атом электр станциялары, баяулатқышы мен реттеуші өзектері бар ядролық реактор); жеңіл ядролардың бірігуі — термоядролық реакция (Күн энергиясы). Мысал: T = 8 тәулік, 32 тәулік = 4 период өтті → ядролардың 1/16 бөлігі қалды.
Ең бастысы
- ᴬ_Z X: Z протон, A − Z нейтрон; изотоптар — N әртүрлі.
- E_байл = Δmc²; 1 м. а. б. → 931,5 МэВ.
- α: A − 4, Z − 2; β⁻: Z + 1; γ: өзгермейді.
- N = N₀ · 2^(−t/T).
Тесттегі тұзақ
2 жартылай ыдырау периоды ішінде заттың бәрі емес, 3/4 бөлігі ыдырайды (1/4 қалады). Ядролық реакцияларда A-ның қосындысы мен Z-тің қосындысы сақталады.
Өзіңді тексер
1. сәйкестік
Бөлшек пен оның зарядын сәйкестендіріңіз
- A. A. Протон
- B. B. Нейтрон
- 1. +e (оң)
- 2. 0 (заряды жоқ)
- 3. −e (теріс)
- 4. +2e
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A — 1, B — 2
Талдау: Протон оң зарядталған (+e), нейтрон электрлік бейтарап. −e — электрон заряды, +2e — альфа-бөлшектің (гелий ядросының) заряды.
2. бір немесе бірнеше дұрыс жауап
Атом ядросының құрамына қандай бөлшектер кіреді?
- A. протондар
- B. нейтрондар
- C. электрондар
- D. фотондар
- E. альфа-бөлшектер
- F. нуклондардан тыс кварктар
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A, B
Талдау: Ядро нуклондардан — протондар мен нейтрондардан тұрады. Электрондар атом қабықшасында, фотондар — жарық кванттары. Альфа-бөлшек — ыдырағанда ұшып шығатын гелий ядросы, әр ядроның жеке бөлігі емес.
3. бір дұрыс жауап
Фотон энергиясы 5 эВ, металдан электронның шығу жұмысы 2 эВ. Фотоэлектрондардың максимал кинетикалық энергиясын табыңыз.
- A. 3 эВ
- B. 7 эВ
- C. 2,5 эВ
- D. 10 эВ
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Эйнштейн теңдеуі: hν = A + Eₖ, Eₖ = 5 − 2 = 3 эВ. 7 эВ — шығу жұмысы қосылған, бірақ фотон энергиясының бір бөлігі электронды жұлып шығаруға жұмсалады.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз