Нанотехнология және наноматериалдар

Физика · Нанотехнология және наноматериалдар

Нанотехнология кемінде бір өлшемі шамамен 1–100 нм (1 нм = 10⁻⁹ м) нысандармен жұмыс істейді. Нанобөлшектерде атомдардың орасан зор үлесі бетте болады (кубта аудан мен көлемнің қатынасы S/V = 6/a қыр кішірейген сайын өседі), сондықтан олардың қасиеттері өзгереді: түсі, беріктігі, балқу температурасы, химиялық белсенділігі, электр өткізгіштігі.

Материалдар: графен (көміртек атомдарының бір қабаты, өте берік және өткізгіш), көміртекті нанотүтікшелер, фуллерендер (доп пішінді C₆₀ молекулалары), кванттық нүктелер, күміс нанобөлшектері (бактерияға қарсы жабындар). Құралдар: сканерлеуші туннельдік және атомдық-күштік микроскоптар — жекелеген атомдарды «көруге», тіпті жылжытуға мүмкіндік береді. Тәсілдер: «жоғарыдан төменге» (үлгіні кішірейту — литография, ұнтақтау) және «төменнен жоғарыға» (атомдар мен молекулалардан құрастыру, өздігінен жиналу). Қолданылуы: электроника (бірнеше нанометрлік транзисторлар), медицина (дәріні мақсатты жеткізу), күн батареялары, өздігінен тазаланатын жабындар.

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

Оптикалық микроскоп атомдарды көрсетпейді: жарықтың толқын ұзындығы (жүздеген нм) атомнан әлдеқайда үлкен. Туннельдік немесе атомдық-күштік микроскоп керек.

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

1 нанометр неге тең?

  1. A. 10⁻⁹ м
  2. B. 10⁻⁶ м
  3. C. 10⁻³ м
  4. D. 10⁻¹² м
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: «Нано» қосымшасы 10⁻⁹ дегенді білдіреді: 1 нм = 10⁻⁹ м. 10⁻⁶ м — микрометр, 10⁻³ м — миллиметр, 10⁻¹² м — пикометр.

2. бір дұрыс жауап

Неліктен наноматериалдардың қасиеттері сол заттың кәдімгі түріндегі қасиеттерінен өзгеше?

  1. A. нанобөлшектерде бетіндегі атомдардың үлесі өте үлкен
  2. B. нанобөлшектерде басқа химиялық элементтер бар
  3. C. нанобөлшектер атомдардан тұрмайды
  4. D. нанобөлшектердің массасы жоқ
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: 1–100 нм өлшемде атомдардың көп бөлігі бетке шығады, онда олар ішкі атомдардан басқаша байланысқан. Сондықтан беріктік, түс, өткізгіштік, балқу температурасы өзгереді. Химиялық құрамы сол күйі қалады.

3. бір дұрыс жауап

Куб бетінің ауданының оның көлеміне қатынасы 6/a-ға тең (a — қыры). Қыры 1 нм кубикте бұл қатынас қыры 1 см кубиктегіден неше есе көп?

  1. A. 10⁷ есе
  2. B. 10⁹ есе
  3. C. 10³ есе
  4. D. 10²¹ есе
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: 1 см = 10⁻² м, 1 нм = 10⁻⁹ м. 6/a қатынасы қырға кері пропорционал: 10⁻² / 10⁻⁹ = 10⁷. Сондықтан нанобөлшектерде атомдардың едәуір бөлігі бетте — ерекше қасиеттері осыдан. 10²¹ — көлемдердің қатынасы.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз