Космология

Физика · Космология

Күн жүйесі: Күн (жұлдыз, жүйе массасының 99,8 %-ы), жер тобындағы ғаламшарлар (Меркурий, Венера, Жер, Марс) және алып ғаламшарлар (Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун), ергежейлі ғаламшарлар, астероидтар, кометалар. Қашықтықтар: 1 а. б. ≈ 1,5 · 10¹¹ м (Жер — Күн, жарық ≈ 8 мин жүреді), жарық жылы ≈ 9,5 · 10¹⁵ м, парсек ≈ 3,26 жарық жылы. Жердегі бірінші ғарыштық жылдамдық v = √(gR) ≈ 8 км/с, екіншісі ≈ 11,2 км/с.

Жұлдыздар сутегінің гелийге термоядролық синтезі есебінен жарқырайды. Эволюциясы массаға тәуелді: Күн тәрізді жұлдыз → қызыл алып → ақ ергежейлі; массивті жұлдыз → аса жаңа жұлдыз → нейтрондық жұлдыз немесе қара құрдым. Галактикалар (біздікі — Құс жолы) бір-бірінен алыстайды: қызыл ығысу мен Хаббл заңы v = H · r (H ≈ 70 км/(с·Мпк)) Әлемнің ұлғаюын көрсетеді. Үлкен жарылыс теориясы: Әлемнің жасы ≈ 13,8 млрд жыл, оны реликтілік сәулелену (≈ 2,7 К) растайды. Мысал: 200 Мпк қашықтықтағы галактика 70 · 200 = 14 000 км/с жылдамдықпен алыстайды.

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

Жарық жылы — уақыт емес, ҚАШЫҚТЫҚ. Қызыл ығысу галактиканың алыстауын, көк ығысу — жақындауын білдіреді.

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

Күн жүйесінің қай ғаламшары Күнге ең жақын?

  1. A. Меркурий
  2. B. Шолпан (Венера)
  3. C. Марс
  4. D. Жер
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Ғаламшарлардың Күннен реті: Меркурий, Шолпан, Жер, Марс, Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун. Шолпан — ең ыстық ғаламшар, бірақ қашықтығы бойынша екінші.

2. бір дұрыс жауап

Жарық жылы — бұл

  1. A. жарықтың бір жылда жүретін қашықтығы
  2. B. жарықтың Күннен Жерге жететін уақыты
  3. C. Жердің Күнді бір рет айналу уақыты
  4. D. вакуумдағы жарық жылдамдығы
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Жарық жылы — уақыттың емес, ҚАШЫҚТЫҚТЫҢ бірлігі (≈ 9,46 · 10¹⁵ м). Күннен Жерге жарық шамамен 8 минутта жетеді.

3. бір дұрыс жауап

Хаббл тұрақтысы 70 км/(с·Мпк). 100 Мпк қашықтықтағы галактика қандай жылдамдықпен алыстайды?

  1. A. 7 000 км/с
  2. B. 0,7 км/с
  3. C. 70 км/с
  4. D. ≈ 1,4 км/с
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Хаббл заңы: v = H · r = 70 · 100 = 7 000 км/с. Галактика неғұрлым алыс болса, соғұрлым тез алыстайды — бұл Әлемнің ұлғаюының белгісі. 0,7 = 70/100 — көбейтудің орнына бөлінген.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз