Динамика
Физика · Механика
Ньютон заңдары: 1) күштер теңгерілсе, дене тыныштықты немесе бірқалыпты түзу сызықты қозғалысты сақтайды (инерция); 2) F = ma — үдеу тең әсерлі күшке пропорционал; 3) өзара әрекеттесу күштері модулі бойынша тең және қарама-қарсы: F₁₂ = −F₂₁. Күштер: ауырлық mg; серпімділік F = kx (Гук заңы); сырғанау үйкелісі F = μN; бүкіләлемдік тартылыс F = Gm₁m₂/r². Салмақ — тірекке қысым күші: тыныштықта P = mg, үдеуі жоғары лифтте P = m(g + a), төмен P = m(g − a), еркін түскенде P = 0 (салмақсыздық).
Мысал. 2 кг білеушені 10 Н күшпен горизонталь тартады, μ = 0,2. Үйкеліс күші F = μmg = 0,2 · 2 · 10 = 4 Н; тең әсерлі күш 10 − 4 = 6 Н; үдеу a = 6/2 = 3 м/с². 2-мысал. Қатаңдығы 100 Н/м серіппе 4 см-ге созылған: F = 100 · 0,04 = 4 Н.
Ең бастысы
- F = ma (барлық күштердің тең әсерлісі).
- Гук F = kx; үйкеліс F = μN; тартылыс F = Gm₁m₂/r².
- Салмақ: m(g ± a); a = g төмен болғанда салмақсыздық.
- Үшінші заң: күштер тең және қарама-қарсы, әртүрлі денелерге түсірілген.
Тесттегі тұзақ
Үшінші заң бойынша күштер ӘРТҮРЛІ денелерге түсірілген, сондықтан бірін-бірі теңгермейді. Салмақ ≠ масса: салмақ — күш (Н).
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Салмағы 600 Н адам еденде тұр; табандарының ауданы 0,03 м². Ол еденге қандай қысым түсіреді?
- A. 20 кПа
- B. 18 Па
- C. 200 кПа
- D. 2 кПа
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: p = F/S = 600 / 0,03 = 20 000 Па = 20 кПа. 18 Па = 600 · 0,03 — бөлудің орнына көбейтілген.
2. бір дұрыс жауап
Көлемі 2 дм³ дене суға толық батырылған (ρ = 1 000 кг/м³). Архимед күшін табыңыз. (g = 10 м/с²)
- A. 20 Н
- B. 20 000 Н
- C. 2 Н
- D. 200 Н
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: FА = ρgV = 1 000 · 10 · 0,002 = 20 Н (2 дм³ = 0,002 м³). 20 000 — дм³-ті м³-ке аудару ұмытылған.
3. бір дұрыс жауап
3 м тереңдіктегі судың қысымы қандай (атмосфералық қысымсыз)? ρ = 1 000 кг/м³, g = 10 м/с².
- A. 30 кПа
- B. 3 кПа
- C. 300 кПа
- D. 30 Па
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: p = ρgh = 1 000 · 10 · 3 = 30 000 Па = 30 кПа. Қысым тереңдікке сызықтық артады: әр 10 м су шамамен 100 кПа қосады.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз