Сақталу заңдары: импульс және энергия
Физика · Механика
Дене импульсі p = mv (вектор). Тұйық жүйеде қосынды импульс сақталады — реактивті қозғалыс осыған негізделген. Күштің жұмысы A = Fs cos α; қуат N = A/t = Fv. Кинетикалық энергия Eₖ = mv²/2, потенциалдық Eₚ = mgh (Жерден жоғары дене) немесе kx²/2 (серіппе). Механикалық энергияның сақталу заңы: үйкеліс болмаса, Eₖ + Eₚ = const. Кинетикалық энергия туралы теорема: тең әсерлі күштің жұмысы кинетикалық энергияның өзгерісіне тең. Механизмнің ПӘК-і η = A пайдалы / A жұмсалған.
1-мысал (серпімсіз соқтығысу). 3 м/с жылдамдықпен қозғалған 2 кг арба тыныштықтағы 1 кг арбамен ілініседі: 2 · 3 = 3v → v = 2 м/с. 2-мысал. Тас 5 м биіктіктен түседі: mgh = mv²/2 → v = √(2gh) = 10 м/с. 3-мысал. Көтергіш кран 500 кг жүкті 30 с-та 12 м-ге көтерді: A = mgh = 60 000 Дж, N = 2 000 Вт.
Ең бастысы
- p = mv; тұйық жүйеде Σp = const.
- A = Fs cos α; N = A/t.
- Eₖ = mv²/2; Eₚ = mgh; үйкеліссіз Eₖ + Eₚ = const.
- ПӘК = пайдалы жұмыс / жұмсалған.
Тесттегі тұзақ
Серпімсіз соқтығысуда импульс сақталады, ал механикалық энергия — ЖОҚ (бір бөлігі жылуға айналады). Орын ауыстыруға перпендикуляр күштің жұмысы нөлге тең.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Иінтіректе екі жүк тепе-теңдікте тұр. 4 кг жүк 0,3 м иінде ілулі. 0,6 м иінде қандай массалы жүк ілулі?
- A. 2 кг
- B. 8 кг
- C. 1 кг
- D. 4 кг
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Иінтірек ережесі: m₁l₁ = m₂l₂, 4 · 0,3 = m₂ · 0,6, m₂ = 2 кг. 8 кг жауабы — иіндер шатастырылған: ұзын иінге жеңілірек жүк керек.
2. бір дұрыс жауап
3 м/с жылдамдықпен қозғалған массасы 2 кг арба массасы 1 кг тыныштықтағы арбамен соқтығысып, онымен ілінісіп қалады. Олардың ортақ жылдамдығы қандай болады?
- A. 2 м/с
- B. 3 м/с
- C. 1,5 м/с
- D. 6 м/с
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Импульстің сақталу заңы: m₁v₁ = (m₁ + m₂)v, 2 · 3 = 3v, v = 2 м/с. 1,5 м/с — 3 кг-ның орнына 4 кг-ға бөлінген; 6 — импульстің өзі (кг·м/с).
3. бір дұрыс жауап
Дене 45 м биіктіктен бастапқы жылдамдықсыз еркін түседі. Құлау қанша уақытқа созылады?
- A. 3 с
- B. 4,5 с
- C. 9 с
- D. 2 с
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: h = gt²/2, t = √(2h/g) = √(90/10) = 3 с. 4,5 с = 45/10 — квадрат пен 2 көбейткіші ұмытылған; 9 с = 2h/g түбірсіз.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз