Сұйық және қатты денелер
Физика · Жылу физикасы
Булану кез келген температурада сұйықтың бетінен жүреді және оны суытады; қайнау — қаныққан будың қысымы сыртқы қысымға тең болатын температурада бүкіл көлем бойынша булану (сондықтан тауда су 100 °C-тан төмен қайнайды). Қаныққан бу өз сұйығымен тепе-теңдікте болады. Салыстырмалы ылғалдылық φ = p / p_қан · 100 %; шық нүктесі — бу қаныққан болатын температура. Беттік керілу және капиллярлық құбылыстар: сұйық өзі жұғатын жіңішке түтіктерде көтеріледі.
Қатты денелер: кристалдық (белгілі балқу температурасы, анизотропия — қасиеттері бағытқа тәуелді; монокристалдар мен поликристалдар) және аморфты (шыны, шайыр — біртіндеп балқиды, изотропты). Механикалық кернеу σ = F/S; деформация үшін Гук заңы: σ = Eε, мұндағы ε = Δl/l — салыстырмалы ұзару, E — Юнг модулі. Мысал: будың парциал қысымы 1,2 кПа, осы температурадағы қаныққан будың қысымы 2,4 кПа → φ = 50 %.
Ең бастысы
- Қайнау: қаныққан бу қысымы = сыртқы қысым.
- φ = p / p_қан · 100 %; шық нүктесі.
- Кристалдар: балқу t, анизотропия; аморфтылар — изотропты.
- σ = F/S = Eε.
Тесттегі тұзақ
Булану КЕЗ КЕЛГЕН температурада, қайнау — тек белгілі температурада жүреді. Аморфты денелердің белгілі балқу температурасы жоқ.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Жабық баллондағы (V = const) газдың абсолют температурасын 2 есе арттырса, қысымы қалай өзгереді?
- A. 2 есе артады
- B. 2 есе кемиді
- C. өзгермейді
- D. 4 есе артады
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Шарль заңы: V = const болғанда p/T = const, қысым абсолют температураға тура пропорционал — 2 есе артады. «Өзгермейді» — тұрақты көлем туралы.
2. бір дұрыс жауап
Газ 500 Дж жылу алып, 200 Дж жұмыс атқарды. Оның ішкі энергиясы қалай өзгерді?
- A. 300 Дж-ға артты
- B. 700 Дж-ға артты
- C. 300 Дж-ға кеміді
- D. 200 Дж-ға артты
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Термодинамиканың бірінші заңы: Q = ΔU + A, ΔU = 500 − 200 = 300 Дж. 700 Дж — газ жұмыс атқарып, энергия жұмсаса да, жұмыс қосылған.
3. бір дұрыс жауап
Газ 2 · 10⁵ Па тұрақты қысымда ұлғайып, көлемі 3 л-ге артты. Газ қандай жұмыс атқарды?
- A. 600 Дж
- B. 6 · 10⁵ Дж
- C. 60 Дж
- D. 0
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: A = pΔV = 2 · 10⁵ · 0,003 = 600 Дж (3 л = 0,003 м³). 6 · 10⁵ Дж — литрді текше метрге аудару ұмытылған. Нөл — жұмыс тек V = const болғанда нөлге тең.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз