Информатика: ҰБТ-ға дайындық

ҰБТ-дағы форматы: 40 тапсырма (бір дұрыс жауап — 25; мәтін бойынша тапсырмалар — 5; сәйкестік — 5; бір немесе бірнеше дұрыс жауап — 5), бейіндік пән.

40 тапсырма: бір жауапты 25, бір контекст бойынша 5 (әдетте Python программасы немесе кесте), сәйкестендіруге 5, бір немесе бірнеше жауапты 5. Әр тапсырмаға орта есеппен 2 минут, ең көбі — 50 ұпай.

6 бөлім және 13 тақырып: компьютер құрылғылары мен желілер, ақпаратты өлшеу және санау жүйелері, логика, Python тілінде программалау, аппараттық және программалық қамтамасыз ету, деректер қоры және SQL, заманауи АТ, электрондық кестелер және веб-жобалау.

Тапсырмалардың шамамен үштен бірі — есептеу: санды аудару, файл көлемін табу, программа не шығаратынын немесе сұраныс неше жол қайтаратынын анықтау. Оларды «еске түсіру» мүмкін емес — қадамдап ұқыпты орындау керек.

Тренажерді ашу: Информатика →Тегін, тіркелусіз

ҰТО спецификациясының бөлімдері мен тақырыптары

1. Компьютерлік жүйелер

2. Ақпараттық процестер

3. Компьютерлік ойлау

4. Аппараттық және программалық қамтамасыз ету

5. Ақпараттық процестер мен жүйелер

6. Ақпараттық объектілерді құру және түрлендіру

Компьютерлік жүйелер: құрылғылар, желілер, қауіпсіздік — терминдер, даталар
Жіберілген деректер көлеміQ = q · t (жылдамдық · уақыт)
Файлды жіберу уақытыt = Q / q
Жылдамдықты аудару1 байт/с = 8 бит/с; 1 Мбит/с = 1024 Кбит/с
IPv4-адрес0-ден 255-ке дейінгі 4 сан = 32 бит
Тактілік жиілікгерцпен: 1 ГГц = секундына 10⁹ такт
Процессор (CPU)программа командаларын орындайды; арифметикалық-логикалық құрылғыдан және басқару құрылғысынан тұрады
Жедел жад (ЖСҚ, RAM)жұмыс істеп тұрған программаларға арналған жылдам жад; өшіргенде деректер жоғалады
Тұрақты жад (ТЖҚ, ROM)бастапқы жүктеу программасын (BIOS) сақтайды; деректер қоректенусіз сақталады
Кэш-жаджиі қолданылатын деректерге арналған процессордың аса жылдам жады
«Жұлдыз» топологиясыәр компьютер орталық құрылғыға (коммутаторға) қосылған
Маршрутизаторәртүрлі желілерді қосып, пакеттердің маршрутын таңдайды
DNSдомендік атау бойынша IP-адресті табатын қызмет
HTTPSвеб-беттерді шифрлап жіберетін хаттама
Фишингжалған хаттар мен сайттар арқылы құпиясөздер мен карта деректерін алдап алу
Екі факторлы аутентификацияқұпиясөз және екінші растау — SMS немесе қосымшадағы код арқылы кіру
Электрондық цифрлық қолтаңба (ЭЦҚ)құжат авторын және құжаттың өзгертілмегенін растайды
Ақпараттық процестер: өлшеу, санау жүйелері, логика — терминдер, даталар
Ақпарат бірліктері1 байт = 8 бит; 1 Кбайт = 1024 байт; 1 Мбайт = 1024 Кбайт; 1 Гбайт = 1024 Мбайт
Әліпби қуатыN = 2ⁱ (i — бір таңбаның биттегі салмағы)
Мәтін көлеміI = K · i (таңбалар саны · таңба салмағы)
Растрлық кескін көлеміI = ені · биіктігі · түс тереңдігі
Дыбыс көлеміI = жиілік · тереңдік · уақыт · арналар саны
Ондық жүйеге аударунегіз дәрежелеріне көбейтілген цифрлардың қосындысы: 1011₂ = 8 + 0 + 2 + 1 = 11
Екілік ↔ сегіздікүш цифрдан (триадалар): 110 101₂ = 65₈
Екілік ↔ он алтылықтөрт цифрдан (тетрадалар): 1101 1010₂ = DA₁₆
Ақиқат кестесіндегі жолдар2ⁿ (n — айнымалылар саны)
Де Морган заңдары¬(A ∧ B) = ¬A ∨ ¬B; ¬(A ∨ B) = ¬A ∧ ¬B
Импликация НЕМЕСЕ арқылыA → B = ¬A ∨ B
Іздеудегі сұраныстар|A ∪ B| = |A| + |B| − |A ∩ B|
Битақпараттың ең кіші бірлігі: бір екілік разряд (0 немесе 1)
Түс тереңдігібір пиксельдің түсін кодтауға бөлінген бит саны
Дискреттеу жиілігіжазу кезінде дыбыс деңгейі секундына неше рет өлшенетіні
Конъюнкция (ЖӘНЕ, ∧)тек екі пікір де ақиқат болғанда ақиқат
Дизъюнкция (НЕМЕСЕ, ∨)тек екі пікір де жалған болғанда жалған
Инверсия (ЕМЕС, ¬)пікірдің мәнін қарама-қарсыға өзгертеді
Импликация (→)тек ақиқаттан жалған шыққанда (1 → 0) жалған
Жоққа шығарушы НЕМЕСЕ (⊕)пікірлердің мәндері әртүрлі болғанда ақиқат
Эквиваленция (≡)пікірлердің мәндері бірдей болғанда ақиқат
Компьютерлік ойлау: Python және алгоритмдер — терминдер, даталар
Бүтін бөлу және қалдық7 // 2 = 3; 7 % 2 = 1; 7 / 2 = 3.5
Дәрежеге шығару2 ** 3 = 8
range(a, b, h)a-дан b − 1-ге дейін h қадаммен сандар: range(2, 10, 3) → 2, 5, 8
a[i:j] кесіндісіi-ден j − 1-ге дейінгі индексті элементтер; a[::-1] — кері ретпен
Индекстернөлден: a[0] — бірінші, a[-1] — соңғы
open() режимдері"r" — оқу, "w" — тазартып жазу, "a" — соңына қосып жазу
Ағаштағы қабырғаларn − 1 (n — төбелер саны)
Сыбайластық матрицасы бойынша қабырғаларбірліктер саны : 2 (бағытталмаған граф)
Бинарлық іздеу қадамдарыlog₂ n-нен артық емес: 1000 элемент үшін — 10
«Көпіршіктегі» алмасулар (ең нашар жағдай)n(n − 1) / 2
input()пернетақтадан жол оқиды; сан былай алынады: int(input())
breakциклді бірден аяқтайды
continueцикл денесінің қалған бөлігін өткізіп, келесі қайталауға көшеді
returnфункцияны аяқтап, мәнді шақырылған жерге қайтарады
Рекурсияфункция өзін-өзі шақырады; базалық жағдай керек, әйтпесе шақырулар бітпейді
append(x)тізім әдісі: элементті соңына қосады
split()жол әдісі: оны бөлгіш бойынша бөліктер тізіміне бөледі
sorted(a)жаңа сұрыпталған тізім қайтарады, бастапқысы өзгермейді
Көпіршікті сұрыптаукөрші элементтерді салыстырып, ретімен тұрмаса, орындарын ауыстырады
Сыбайластық матрицасыграф кестесі: жол мен бағанның қиылысындағы 1 — төбелер қабырғамен қосылған
Аппараттық және программалық қамтамасыз ету — терминдер, даталар
«?» маскасыдәл бір кез келген таңба
«*» маскасытаңбалардың кез келген тізбегі, соның ішінде бос тізбек
Файлдың толық атауыдиск:\бума\ішкі бума\атау.кеңейтілім
Құжат кеңейтілімдері.docx — мәтін, .xlsx — кесте, .pptx — презентация
Архив кеңейтілімдері.zip, .rar, .7z
Операциялық жүйебасты жүйелік программа: құрылғыларды, файлдарды және программалардың іске қосылуын басқарады (Windows, Linux, Android)
Драйвероперациялық жүйе нақты құрылғыны басқаратын программа
BIOS (UEFI)ТЖҚ-дағы программа: қосылғанда құрылғыларды тексеріп, жүйенің жүктелуін бастайды
Компиляторбүкіл программаны іске қосылғанға дейін машиналық кодқа аударады
Интерпретаторпрограмманы жолма-жол орындайды (Python осылай жұмыс істейді)
Архиваторфайлдарды архивке сығатын программа
Виртуалды машинанағыз компьютердің ішінде жеке компьютерді имитациялайтын программа
Аналық тақшапроцессорды, жадты және қалған құрылғыларды қосатын басты тақша
Бейнекартакескінді қалыптастырып, мониторға жібереді
Деректер қоры, SQL және заманауи технологиялар — терминдер, даталар
Деректерді таңдауSELECT өрістер FROM кесте WHERE шарт;
СұрыптауORDER BY өріс — өсу ретімен; ORDER BY өріс DESC — кему ретімен
Жазба қосуINSERT INTO кесте VALUES (мәндер);
Жазбаларды өзгертуUPDATE кесте SET өріс = мән WHERE шарт;
Жазбаларды жоюDELETE FROM кесте WHERE шарт;
Агрегаттық функцияларCOUNT — саны, SUM — қосынды, AVG — орташа, MAX және MIN
LIKE үлгісі% — таңбалардың кез келген саны: LIKE 'А%' — А-дан басталады
АуқымBETWEEN 10 AND 20 — 10-нан 20-ға дейін, шеттерін қоса
Жазбадеректер қоры кестесінің жолы: бір объект туралы мәлімет
Өрісдеректер қоры кестесінің бағаны: объектілердің бір қасиеті
Бастапқы кілтмәні бірегей әрі бос емес өріс, жазбаны бірмәнді анықтайды
Сыртқы кілтбасқа кестенің бастапқы кілтіне сілтейтін өріс
«Бірдің көпке» байланысыбірінші кестенің бір жазбасына екіншісінің көп жазбасы сәйкес: сынып — оқушылар
DISTINCTсұраныс нәтижесінен қайталанатын жолдарды алып тастайды
GROUP BYөріс мәні бірдей жазбаларды топтарға біріктіреді
Машиналық оқытупрограмма мысалдардан заңдылықтарды тауып, анық ережелерсіз нәтижесін жақсартады
Блокчейнхэштермен байланысқан блоктардан тұратын таратылған тізілім
Заттар интернеті (IoT)интернет арқылы деректермен алмасатын датчиктері бар құрылғылар желісі
Толықтырылған шындық (AR)цифрлық объектілер нақты әлемнің кескініне қабаттастырылады
MVPең аз өміршең өнім: идеяны тексеруге арналған, басты функциялары бар алғашқы нұсқа
Краудфандингкөптеген адамның шағын жарналарымен жобаға ақша жинау
Рендерингжарық пен материалдарды ескеріп, 3D-сахнадан дайын кескін алу
Ақпараттық объектілер: кестелер, графика, веб-беттер — терминдер, даталар
Қосынды және орташа=СУММ(A1:A4) (SUM); =СРЗНАЧ(A1:A4) (AVERAGE)
Шарт=ЕСЛИ(шарт; ақиқат болса; жалған болса) (IF)
Шарт бойынша санау=СЧЁТЕСЛИ(A1:A6;">10") (COUNTIF)
Ауқымдағы ұяшықтарбағандар · жолдар: B2:D5 → 3 · 4 = 12
RGB-дегі түс#RRGGBB: #FF0000 — қызыл, #00FF00 — жасыл, #0000FF — көк
Гиперсілтеме<a href="мекенжай">мәтін</a>
Кескін<img src="файл" alt="сипаттама">
HTML-дегі кесте<table> — кесте, <tr> — жол, <td> — ұяшық
HTML-дегі тізімдер<ol> — нөмірленген, <ul> — маркерленген, <li> — тармақ
CSS селекторларыp — тег, .menu — класс, #menu — идентификатор
Салыстырмалы сілтемеA1 — формуланы көшіргенде онымен бірге жылжиды
Абсолютті сілтеме$A$1 — формуланы көшіргенде өзгермейді
Дөңгелек диаграммабүтіннің үлестерін көрсетеді
Растрлық графикапиксельдерден тұратын кескін; үлкейткенде анықтығы жоғалады (PNG, JPEG, BMP)
Векторлық графикаформулалармен берілген сызықтар мен фигуралардан тұратын кескін; шығынсыз масштабталады (SVG)
<title>бет атауы, браузер қойындысында көрінеді
<h1>ең ірі деңгейлі тақырып
background-colorCSS қасиеті: элемент аясының түсі
font-sizeCSS қасиеті: қаріп өлшемі

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

Ақпаратты енгізу құрылғысына жатады

  1. A. графикалық планшет
  2. B. плоттер
  3. C. проектор
  4. D. құлаққап
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Графикалық планшет қаламұштың қозғалысын компьютерге жеткізеді — бұл енгізу. Плоттер мен проектор кескінді, құлаққап дыбысты шығарады.

2. бір дұрыс жауап

Компьютер қоректен ажыратылғанда ішіндегі деректері өшетін жад

  1. A. жедел жад (ЖСҚ)
  2. B. тұрақты жад (ТЖҚ)
  3. C. қатты денелі жинақтауыш (SSD)
  4. D. қатқыл диск (HDD)
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: ЖСҚ қоректенуге тәуелді: онда компьютер қосулы тұрғанда іске қосылған программалар мен олардың деректері сақталады. ТЖҚ, SSD және қатқыл диск деректерді қоректенусіз де сақтайды.

3. бір дұрыс жауап

Процессордың тактілік жиілігі немен өлшенеді

  1. A. гигагерцпен (ГГц)
  2. B. гигабайтпен (Гбайт)
  3. C. секундына мегабитпен (Мбит/с)
  4. D. пиксельмен
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Тактілік жиілік — секундына орындалатын такт (қарапайым операция) саны, бірлігі — герц; қазіргі процессорларда бұл гигагерц. Гигабайт — жад көлемі, Мбит/с — деректерді беру жылдамдығы.

4. бір дұрыс жауап

Қозғалатын механикалық бөліктері жоқ жинақтауыш

  1. A. қатты денелі жинақтауыш (SSD)
  2. B. қатқыл магниттік диск (HDD)
  3. C. жетектегі DVD-диск
  4. D. дискжетектегі дискета
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: SSD деректерді флеш-жад микросхемаларында сақтайды, сондықтан жылдам әрі дыбыссыз жұмыс істейді. HDD-де магниттік пластиналар айналып, бастиек қозғалады, оптикалық диск пен дискета да айналады.

5. бір дұрыс жауап

Мектеп кабинетінде әр компьютер жеке кабельмен бір коммутаторға қосылған. Желінің мұндай топологиясы қалай аталады

  1. A. жұлдыз
  2. B. шина
  3. C. сақина
  4. D. ұяшықты
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: «Жұлдыз»: барлық түйін орталық құрылғыға қосылады; бір кабель үзілсе, тек бір компьютер ажырайды. «Шинада» бәрі ортақ кабельге, «сақинада» бір-біріне шеңбер бойымен қосылады.

Осы пәні бар бейіндік жұптар

Кім болам →

Тренажерді ашу: Информатика →