Компьютер құрылғылары
Информатика · Компьютерлік жүйелер
Кез келген компьютер — смартфоннан серверге дейін — бір сұлба бойынша құрылған: процессор деректерді өңдейді, жад оларды сақтайды, енгізу құрылғылары адамнан ақпарат қабылдайды, шығару құрылғылары оны көрсетеді. Барлық бөлік шиналармен — аналық тақшадағы деректер, адрестер және басқару сигналдары жүретін өткізгіштер жиынтығымен қосылған.
Процессор (CPU) арифметикалық-логикалық құрылғыдан (есептеулер мен салыстыруларды орындайды), басқару құрылғысынан (кезекті команданы таңдап, оның орындалуын басқарады) және регистрлерден — жадтың өте жылдам шағын ұяшықтарынан тұрады. Процессордың сипаттамалары: тактілік жиілік (гигагерцпен), ядролар саны, разрядтылық (32 немесе 64 бит) және кэш-жад көлемі.
Жад ішкі және сыртқы болып бөлінеді. Ішкі: жедел жад (ЖСҚ, RAM) — жұмыс жады, жылдам, бірақ өшіргенде тазарады; тұрақты жад (ТЖҚ, ROM) — іске қосу программасын сақтайды және өшпейді; кэш — ең жылдам, процессордың ішінде. Сыртқы жад деректерді ұзақ сақтайды: қатқыл диск (HDD, айналатын магниттік пластиналар), қатты денелі жинақтауыш (SSD, қозғалатын бөліктері жоқ микросхемалар, жылдамырақ жұмыс істейді), флеш-жад, оптикалық дискілер.
Енгізу құрылғылары: пернетақта, тінтуір, сканер, микрофон, веб-камера, графикалық планшет, сенсорлық экран. Шығару құрылғылары: монитор, принтер, плоттер, проектор, колонкалар мен құлаққап. Кейбір құрылғылар әрі енгізеді, әрі шығарады: сенсорлық экран, модем, желілік карта.
Ең бастысы
- Процессор = арифметикалық-логикалық құрылғы + басқару құрылғысы + регистрлер.
- ЖСҚ — уақытша әрі жылдам; ТЖҚ — тұрақты, тек оқуға арналған; HDD мен SSD — ұзақ мерзімді сыртқы жад.
- Жылдамдығы бойынша: кэш > ЖСҚ > SSD > HDD. Көлемі бойынша — керісінше.
- Сканер, микрофон, веб-камера — енгізу; принтер, проектор, колонкалар — шығару.
Тесттегі тұзақ
Флеш-жад пен SSD — қоректенуге тәуелСІЗ жад: деректер қоректенусіз сақталады. Қоректенуге тек жедел жад (және кэш) тәуелді. Тағы бір жайт: деректер шинасы процессордың құрамына кірмейді — ол құрылғылар арасындағы байланыс желісі.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Деректер пакеттерін әртүрлі желілер арасында жіберіп, оларға маршрут таңдайтын құрылғы
- A. маршрутизатор
- B. коммутатор
- C. желілік адаптер
- D. қайталағыш
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Маршрутизатор (роутер) желілерді, мысалы үй желісін интернетпен байланыстырып, пакеттің жолын таңдайды. Коммутатор бір жергілікті желінің ішінде жұмыс істейді, қайталағыш тек сигналды күшейтеді.
2. бір дұрыс жауап
Қай жазба IPv4 нұсқасының жарамды IP-адресі болады?
- A. 192.168.10.5
- B. 256.100.1.1
- C. 192.168.1
- D. 10.0.0.1.7
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: IPv4-адрес — нүктемен бөлінген 0-ден 255-ке дейінгі төрт сан (4 байт = 32 бит). 256 бір байтқа сыймайды, ал қалған екі жазбада сандар үшеу және бесеу.
3. бір дұрыс жауап
Интернет желісіндегі DNS қызметі
- A. сайттың домендік атауын IP-адреске аударады
- B. компьютерлерге IP-адрестерді автоматты түрде береді
- C. деректерді жіберу кезінде шифрлайды
- D. электрондық пошта хаттарын жеткізеді
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: DNS — интернеттің «телефон кітабы»: testcenter.kz сияқты атау бойынша сервердің IP-адресін табады. Адрестерді DHCP береді, поштаны SMTP жібереді, ал шифрлауды TLS (HTTPS) хаттамасы қамтамасыз етеді.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз