Компьютерлік желілер. Компьютерлік желілерді ұйымдастыру. Ақпараттық қауіпсіздік
Информатика · Компьютерлік жүйелер
Желі — деректер алмасу үшін қосылған компьютерлер. Жергілікті желі (LAN) кабинетті, мектепті, ғимаратты қамтиды; ауқымды желі (WAN) — қалалар мен елдерді, олардың ең ірісі — Интернет. Топология — қосылу сұлбасы: «шина» (бәрі бір кабельде), «сақина» (шеңбер бойымен), «жұлдыз» (әрқайсысы орталық коммутаторға қосылған — бүгінде ең көп тараған).
Деректер желіде шағын бөліктермен — пакеттермен жүреді. Әр құрылғының IP-адресі бар: IPv4 нұсқасында бұл нүктемен бөлінген 0-ден 255-ке дейінгі төрт сан, мысалы 192.168.10.5 (барлығы 32 бит). Адамдарға домендік атаулар (testcenter.kz) ыңғайлы; DNS қызметі атауды IP-адреске аударады. Алмасу ережелері хаттамалар деп аталады: HTTP және HTTPS — веб-беттер (HTTPS — шифрлаумен), FTP — файлдар, SMTP — пошта жіберу. Коммутатор бір желі ішіндегі құрылғыларды, маршрутизатор әртүрлі желілерді өзара қосады.
Есептеулер. Жіберілген деректер көлемі Q = q · t, мұнда q — өткізу қабілеті (жылдамдық), t — уақыт. Мысал: жылдамдық 256 Кбит/с, файл 3 Мбайт. Көлемді килобитке аударамыз: 3 · 1024 · 8 = 24 576 Кбит; уақыт t = 24 576 : 256 = 96 с. Ең бастысы — бәрін бірдей бірлікке келтіру: жылдамдық битпен, ал файл өлшемі байтпен берілген.
Ақпараттық қауіпсіздік — деректерді ұрлаудан, өзгертуден және жоғалтудан қорғау. Қатерлер: вирустар мен құрттар (құрт желі арқылы өзі таралады), трояндар (пайдалы программа болып жасырынады), бопсалаушы программалар, фишинг (құпиясөзді алдап алатын жалған хаттар мен сайттар). Қорғаныс: күрделі әрі әртүрлі құпиясөздер, екі факторлы аутентификация, антивирус пен жаңартулар, бөлек тасығыштағы сақтық көшірмелер, шифрлау. Электрондық цифрлық қолтаңба құжат авторын және құжаттың өзгертілмегенін растайды.
Ең бастысы
- LAN — мектеп пен ғимарат, WAN — қалалар мен елдер; «жұлдыз» — бәрі орталық құрылғыға қосылған.
- IPv4: 0–255 аралығындағы төрт сан, барлығы 32 бит. DNS: сайт атауы → IP-адрес.
- Q = q · t; есептеу алдында байтты битке аударыңыз (× 8).
- Фишинг деректерді алдап алады; деректерді жоғалтудан сақтық көшірме құтқарады.
Тесттегі тұзақ
Есептерде жылдамдық секундына битпен (Кбит/с, Мбит/с), ал көлем байтпен берілген. 8 көбейткішін ұмытса, жауап 8 есе аз немесе көп шығады — мұндай нұсқа жауаптардың арасында әрдайым дерлік бар.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Веб-беттер шифрланған түрде жіберілетін хаттама
- A. HTTPS
- B. HTTP
- C. FTP
- D. SMTP
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: HTTPS = HTTP + шифрлау: браузер мен сайт арасындағы деректерді жолда оқу мүмкін емес. HTTP беттерді ашық жібереді, FTP файлдарды беруге, SMTP пошта жіберуге арналған.
2. бір дұрыс жауап
Көлемі 3 Мбайт файл жылдамдығы 256 Кбит/с арнамен жіберіледі. Файлды жіберу уақыты тең
- A. 96 с
- B. 12 с
- C. 768 с
- D. 85 с
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: 3 Мбайт = 3 · 1024 Кбайт = 3072 Кбайт = 3072 · 8 Кбит = 24 576 Кбит; 24 576 : 256 = 96 с. Байтты битке аударуды (8-ге көбейтуді) ұмытса, 12 с шығады.
3. бір дұрыс жауап
Деректерді беру жылдамдығы 2 Мбит/с. 1 минутта қандай көлемде дерек жіберіледі?
- A. 15 Мбайт
- B. 120 Мбайт
- C. 960 Мбайт
- D. 2 Мбайт
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: 60 с ішінде 2 · 60 = 120 Мбит жіберіледі; байтпен 8 есе аз: 120 : 8 = 15 Мбайт. 120 — мегабайт емес, мегабит.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз