Компьютердің логикалық негіздері
Информатика · Ақпараттық процестер
Пікір — ақиқат (1) немесе жалған (0) екенін айтуға болатын тұжырым. Негізгі амалдар: инверсия ¬A (ЕМЕС) мәнді қарама-қарсыға өзгертеді; конъюнкция A ∧ B (ЖӘНЕ) тек екі пікір де ақиқат болғанда ақиқат; дизъюнкция A ∨ B (НЕМЕСЕ) тек екеуі де жалған болғанда жалған. Тағы үшеуі: импликация A → B («егер…, онда…») тек A = 1, B = 0 болғанда жалған; эквиваленция A ≡ B мәндер бірдей болғанда ақиқат; жоққа шығарушы НЕМЕСЕ A ⊕ B — әртүрлі болғанда.
Ақиқат кестесі өрнектің мәнін айнымалылардың барлық жиынында көрсетеді. n айнымалы үшін онда 2ⁿ жол бар: екеу үшін — 4, үшеу үшін — 8, төртеу үшін — 16. Амалдар реті: жақшалар, сосын ЕМЕС, одан кейін ЖӘНЕ, соңында НЕМЕСЕ. Мысал: A = 0, B = 1, C = 0 болғанда (A ∨ B) ∧ ¬C: A ∨ B = 1; ¬C = 1; 1 ∧ 1 = 1.
Логика заңдары өрнектерді ықшамдауға көмектеседі. Қос терістеу: ¬¬A = A. Де Морган заңдары: ¬(A ∧ B) = ¬A ∨ ¬B және ¬(A ∨ B) = ¬A ∧ ¬B (терістеу «таратылады», ал амал таңбасы өзгереді). Жұтылу: A ∧ (A ∨ B) = A және A ∨ (A ∧ B) = A. Импликация былай алмастырылады: A → B = ¬A ∨ B.
Логикалық элементтер — осы амалдарды орындайтын электрондық сұлбалар: конъюнктор (ЖӘНЕ), дизъюнктор (НЕМЕСЕ), инвертор (ЕМЕС), сондай-ақ ЖӘНЕ-ЕМЕС және НЕМЕСЕ-ЕМЕС. Олардан сумматорлар мен жад ұяшықтары (триггерлер) жиналған. Дәл осы логика іздеу сұраныстарында жұмыс істейді: «A & B» — екі сөз де бар беттер, «A | B» — кемінде біреуі бар беттер; олардың саны |A ∪ B| = |A| + |B| − |A ∩ B| формуласымен байланысты. Мысал: 300 + 200 − 50 = 450.
Ең бастысы
- ЖӘНЕ — «екеуі де»; НЕМЕСЕ — «кемінде біреуі»; ЕМЕС — «керісінше».
- Импликация тек бір жағдайда жалған: 1 → 0.
- Ақиқат кестесіндегі жолдар саны: 2ⁿ.
- Де Морган: терістеу ЖӘНЕ-ні НЕМЕСЕ-ге және керісінше ауыстырады.
Тесттегі тұзақ
Алғышарты жалған импликация АҚИҚАТ: 0 → 0 = 1 және 0 → 1 = 1. Бұл тұрмыстық түйсікке қайшы келеді, сондықтан мұнда ең жиі қателеседі. Кәдімгі НЕМЕСЕ мен жоққа шығарушыны шатастырмаңыз: 1 ∨ 1 = 1, бірақ 1 ⊕ 1 = 0.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Әр таңба 16 бит орын алатын кодтауда «Қазақстан» сөзінің көлемі тең
- A. 18 байт
- B. 9 байт
- C. 144 байт
- D. 72 байт
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Сөзде 9 әріп бар, әрқайсысы — 16 бит = 2 байт: 9 · 2 = 18 байт. 144 — биттегі көлем, 9 байт бір байтты кодтауда болар еді.
2. бір дұрыс жауап
ASCII кестесінде латын әріптері әліпби ретімен қатар орналасқан, A әрпінің коды 65. E әрпінің коды тең
- A. 69
- B. 68
- C. 70
- D. 5
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: A — 65, B — 66, C — 67, D — 68, E — 69: E әрпі A-дан 4 орын кейін тұр. 5 — әріптің коды емес, әліпбидегі реттік нөмірі.
3. бір дұрыс жауап
100 түрлі мәнді кодтау үшін ең кемі неше бит қажет?
- A. 7
- B. 6
- C. 10
- D. 100
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: 2ⁱ ≥ 100 болатын ең кіші i керек: 2⁶ = 64 — аз, 2⁷ = 128 — жеткілікті. Жауабы: 7 бит.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз