Санау жүйелері
Информатика · Ақпараттық процестер
Санау жүйесі — сандарды жазу тәсілі. Позициялық жүйеде цифрдың мәні оның орнына (разрядына) байланысты. Жүйенің негізі — цифрлар саны: екілікте олар екеу (0, 1), сегіздікте сегіз (0–7), ондықта он, он алтылықта он алты (0–9 және A = 10, B = 11, C = 12, D = 13, E = 14, F = 15 әріптері).
Ондық жүйеге аудару: әр цифрды разряд нөміріндегі дәрежеге шығарылған негізге көбейтіп (оңнан солға, нөлден бастап), қосамыз. 110101₂ = 32 + 16 + 0 + 4 + 0 + 1 = 53. 157₈ = 1 · 64 + 5 · 8 + 7 = 111. 2F₁₆ = 2 · 16 + 15 = 47.
Ондық жүйеден аудару: санды негізге бөліп, қалдықтарды жазамыз, сосын оларды төменнен жоғары оқимыз. 77 : 2 = 38 (қалдық 1), 38 : 2 = 19 (0), 19 : 2 = 9 (1), 9 : 2 = 4 (1), 4 : 2 = 2 (0), 2 : 2 = 1 (0), 1 : 2 = 0 (1). Қалдықтарды соңынан оқимыз: 1001101₂. Жылдам тәсіл — екінің дәрежелеріне жіктеу: 77 = 64 + 8 + 4 + 1.
Екілік, сегіздік және он алтылық жүйелер арасында есептеусіз аударады: 8 = 2³, сондықтан бір сегіздік цифр — үш екілік цифр (триада); 16 = 2⁴ — бір он алтылық цифр төрт екілік цифрға (тетрадаға) тең. 110 101₂ = 65₈; 1101 1010₂ = DA₁₆. Топтар оң жақтан саналады, қажет болса сол жағына нөлдер қосылады. Екілік сандар бағанмен қосылады: 1 + 1 = 10₂ (0 жазамыз, 1-ді тасымалдаймыз). 1011₂ + 110₂ = 10001₂ (11 + 6 = 17).
Ең бастысы
- Негіз = цифрлар саны; он алтылық жүйеде A–F 10–15 дегенді білдіреді.
- Ондыққа — «цифр · разряд дәрежесіндегі негіз» қосындысы; ондықтан — қалдықпен бөлу, қалдықтарды соңынан оқимыз.
- Триада ↔ сегіздік цифр, тетрада ↔ он алтылық цифр.
- 2ⁿ саны 1 және n нөлмен жазылады; 2ⁿ − 1 — n бірлікпен.
Тесттегі тұзақ
Бөлудегі қалдықтар кері ретпен — соңғысынан біріншісіне қарай оқылады. Оларды жоғарыдан төмен оқыса, «айналық» сан шығады, ол міндетті түрде нұсқалардың арасында болады. Тексеру: жауапты қайтадан ондық жүйеге аударыңыз.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Өлшемі 640 × 480 пиксель растрлық кескін 256 түсті палитрамен сақталған. Сығылмаған файлдың көлемі тең
- A. 300 Кбайт
- B. 2400 Кбайт
- C. 37.5 Кбайт
- D. 75000 Кбайт
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: 256 = 2⁸ түс — бір пиксельге 8 бит (1 байт). 640 · 480 = 307 200 пиксель = 307 200 байт = 307 200 : 1024 = 300 Кбайт. 2400 — сол көлемнің килобитпен мәні.
2. бір дұрыс жауап
Кескіннің түс тереңдігі 24 бит. Пиксель неше түрлі түске ие бола алады?
- A. 16 777 216
- B. 24
- C. 65 536
- D. 256
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Түстер саны N = 2ⁱ = 2²⁴ = 16 777 216 (True Color режимі). 65 536 = 2¹⁶ және 256 = 2⁸ — тереңдігі 16 және 8 бит палитралар.
3. бір дұрыс жауап
Бір арналы (моно) дыбыс 8000 Гц дискреттеу жиілігімен және 16 бит кодтау тереңдігімен жазылған. Мұндай жазбаның 10 секундының сығылмаған көлемі тең
- A. 160 000 байт
- B. 1 280 000 байт
- C. 80 000 байт
- D. 16 000 байт
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: V = жиілік · тереңдік · уақыт = 8000 · 16 · 10 = 1 280 000 бит = 160 000 байт. 1 280 000 — бұл бит; 80 000 тереңдік 8 бит болғанда шығады.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз