Қазақ тілі: ҰБТ-ға дайындық

ҰБТ-дағы форматы: 40 тапсырма (бір дұрыс жауап — 25; мәтін бойынша тапсырмалар — 5; сәйкестік — 5; бір немесе бірнеше дұрыс жауап — 5), бейіндік пән.

40 тапсырма: бір жауапты 25, бір мәтін бойынша 5, сәйкестендіруге 5, бір немесе бірнеше жауапты 5. Әр тапсырмаға орта есеппен 2 минут, ең көбі — 50 ұпай.

6 бөлім: фонетика және орфография, лексика, морфология және сөзжасам, синтаксис, пунктуация, мәтінмен жұмыс. Ең көп тапсырма — сөз таптарына (9 сөз табы) және олардың грамматикалық категорияларына.

Тренажерді ашу: Қазақ тілі →Тегін, тіркелусіз

ҰТО спецификациясының бөлімдері мен тақырыптары

1. Орфографиялық, орфоэпиялық норма (фонетика)

2. Лексикалық норма (лексика)

3. Грамматикалық норма (морфология, сөзжасам)

4. Грамматикалық норма (синтаксис)

5. Пунктуациялық норма

6. Оқылым (мәтінмен жұмыс)

Фонетика және орфография — терминдер, даталар
Буын үндестігібуындар не бәрі жуан, не бәрі жіңішке: балалар, мектептер
Ілгерінді ықпалалдыңғы дыбыс кейінгіні өзгертеді: тас + лар → тастар
Кейінді ықпалкейінгі дыбыс алдыңғыны өзгертеді: кітап + ы → кітабы, жүрек + і → жүрегі
Көптік жалғау-лар/-лер — дауысты мен р, й, у-дан кейін; -дар/-дер — ұяң мен м, н, ң, л, з, ж-дан кейін; -тар/-тер — қатаңнан кейін
Біріккен сөзбірге жазылады: Қызылорда, белбеу, бүгін
Қос сөзсызықша арқылы: ата-ана, ыдыс-аяқ, жүре-жүре
Екпінкөбінесе соңғы буында: бала́, балала́р
Жуан дауыстыжуан дауыстылар: а, о, ұ, ы
Жіңішке дауыстыжіңішке дауыстылар: ә, ө, ү, і, е
Орфоэпиядұрыс айту нормалары: «Қазақстан» деп жазамыз, дыбыс үндестігін ескеріп айтамыз
Лексика — терминдер, даталар
Синонимбатыл — ер жүрек — қайсар
Антонимыстық — суық, жақсы — жаман
Омонимжаз (жыл мезгілі) — жаз (жазу), ат (жылқы) — ат (есім)
Фразеологизмқас пен көздің арасында — лезде; ауыз бірлігі — ынтымақ; ит арқасы қиянда — өте алыс
Историзмжойылған заттың атауы: сауыт, дулыға, болыс
Неологизмжаңа сөз: ғаламтор, ғарышкер
Диалектизмбелгілі бір өңірде ғана қолданылатын сөз
Кәсіби сөзбелгілі бір кәсіп иелерінің сөзі
Кірме сөзбасқа тілден енген сөз: кітап (араб.), компьютер (ағылш.)
Морфология және сөзжасам — терминдер, даталар
7 септікатау (кім? не?), ілік (кімнің?), барыс (кімге?), табыс (кімді?), жатыс (кімде?), шығыс (кімнен?), көмектес (кіммен?)
Сын есімнің шырайларыжай (қызыл), салыстырмалы (қызылырақ, қызғылт), күшейтпелі (қып-қызыл, өте қызыл), асырмалы (ең қызыл)
Сан есімнің түрлеріесептік (бес), реттік (бесінші), жинақтық (бесеу), топтау (бестен), болжалдық (бестей, бес-алты), бөлшектік (бестен бір)
Есімдіктің түрлеріжіктеу (мен), сілтеу (бұл, мына), сұрау (кім), өздік (өз), жалпылау (бәрі), белгісіздік (біреу), болымсыздық (ешкім)
Етістік етістерінегізгі, ырықсыз (-ыл: жазыл), өздік (-ын: жуын), ортақ (-ыс: жазыс), өзгелік (-дыр, -т, -ғыз: жаздыр)
Етістік райларыашық (бардым), бұйрық (бар), шартты (-са: барса), қалау (барғым келеді)
Көсемше / есімше / тұйықкөсемше: -ып, -а, -ғалы (оқып); есімше: -ған, -атын, -ар (оқыған); тұйық етістік: -у (оқу)
Шылаусептеулік (үшін, туралы), жалғаулық (және, бірақ), демеулік (ғой, ма/ме)
Еліктеу сөзеліктеуіш — дыбыс (тарс, гүрс), бейнелеуіш — бейне (жалт, жылт)
Тәуелдік жалғаутиесілікті білдіреді: кітабым, кітабың, кітабы
Жіктік жалғаубаяндауыштың жақ жалғауы: оқушымын, бардың
Үстеумезгіл (кеше), мекен (жоғары), сын-қимыл (жаяу), мөлшер (көп), мақсат (әдейі), себеп-салдар (босқа)
Синтаксис — терминдер, даталар
Салалас түрлеріыңғайлас (және, әрі), қарсылықты (бірақ, алайда), себеп-салдар (себебі, өйткені), түсіндірмелі, талғаулы (не, немесе), кезектес (бірде… бірде)
Шартты бағыныңқы-са/-се: Еңбек етсең, ерінбей тояды қарның
Қарсылықты бағыныңқы-са да, -ғанмен: Жаңбыр жауса да, жұмыс тоқтамады
Себеп бағыныңқы-ғандықтан, -ған соң: Қар жауғандықтан, жол жабылды
Мезгіл бағыныңқы-ғанда, -ғаннан кейін: Ол келгенде, біз кеттік
Мақсат бағыныңқы-у үшін, -майын деп: Сабақ үлгеру үшін, ерте тұрдық
Бастауышкім? не? сұрақтарына жауап береді
Баяндауышне істеді? кім? қандай? сұрақтарына жауап береді
Аралас құрмалассалалас пен сабақтас байланысы бар құрмалас сөйлем
Пунктуация — терминдер, даталар
Сызықшабастауыш пен баяндауыш зат есім болса: Абай — ұлы ақын; есімдікпен қойылмайды: Ол мұғалім
Жалпылауыш сөзбірыңғай мүшелердің алдында — қос нүкте: жеміс: алма, өрік; кейін — сызықша: алма, өрік — бәрі піскен
Төл сөз«Т», — деді а. / А: «Т».
Үтірмен бөлінедіқаратпа сөз (Балалар, …), қыстырма сөз (Әрине, …), одағай (Апырай, …)
Қаратпа сөзсөз арналған адамды атайды; сөйлем мүшесі болмайды
Қыстырма сөзсөйлеушінің көзқарасы: әрине, меніңше, сөйтіп, мүмкін
Мәтінмен жұмыс — терминдер, даталар
Стильдерғылыми, ресми іс-қағаздар, публицистикалық, көркем, ауызекі сөйлеу
Мәтін түрлеріәңгімелеу, сипаттау, пайымдау
Негізгі ойавтордың қорытындысы, бүкіл мәтінге қатысты
Тақырыпмәтін не туралы

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

Сөз ішіндегі дыбыстардың бір-біріне әсер етуі қалай аталады?

  1. A. дыбыс үндестігі
  2. B. буын үндестігі
  3. C. екпін
  4. D. интонация
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Дыбыс үндестігі — көрші дыбыстардың бір-біріне ықпалы (тас + лар → тастар). Буын үндестігі — буындардың бәрі жуан немесе бәрі жіңішке болуы.

2. бір дұрыс жауап

Ілгерінді ықпалға мысал болатын сөз:

  1. A. тастар
  2. B. кітабы
  3. C. жүрегі
  4. D. қазағым
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Ілгерінді ықпалда алдыңғы дыбыс кейінгі дыбысқа әсер етеді: тас + лар → тастар (с әсерінен л → т). Кітабы, жүрегі, қазағым — кейінді ықпал: кейінгі дауысты алдыңғы қатаң дауыссызды ұяңдатады (п → б, к → г, қ → ғ).

3. бір дұрыс жауап

Буын үндестігі бұзылған (кірме) сөзді табыңыз.

  1. A. кітап
  2. B. балалар
  3. C. мектептер
  4. D. құлындар
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Кітап сөзінде бірінші буын жіңішке (кі), екіншісі жуан (тап) — бұл араб тілінен енген кірме сөз. Қазақтың төл сөздерінде буындар не бәрі жуан (балалар, құлындар), не бәрі жіңішке (мектептер) болады.

4. бір дұрыс жауап

Қай сөзде қатаң дауыссыз дауыстының алдында ұяңданады?

  1. A. тарақ + ы → тарағы
  2. B. бас + шы → басшы
  3. C. қыз + дар → қыздар
  4. D. ет + ке → етке
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Қ, к, п қатаң дауыссыздары сөз соңында тұрып, артынан дауыстыдан басталатын қосымша жалғанса, ұяң ғ, г, б-ға айналады: тарақ — тарағы, кітап — кітабы, жүрек — жүрегі.

5. бір дұрыс жауап

Қай сөз дұрыс жазылған?

  1. A. Қызылорда
  2. B. Қызыл-Орда
  3. C. Қызыл орда
  4. D. Қызылорды
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Біріккен сөздер бірге жазылады: Қызылорда, Алматы, Ақтөбе, бүгін, белбеу. Географиялық атаулардың көбі біріккен сөз ретінде бірге жазылады.

Осы пәні бар бейіндік жұптар

Кім болам →

Тренажерді ашу: Қазақ тілі →