Лексика: сөз мағынасы, сөз топтары, фразеологизмдер

Қазақ тілі · Лексикалық норма (лексика)

Сөздің тура мағынасы (алтын сақина) және ауыспалы мағынасы (алтын адам — ардақты кісі) болады. Синонимдер — мағынасы жақын сөздер (батыл — ер жүрек), антонимдер — қарама-қарсы (ыстық — суық), омонимдер — дыбысталуы бірдей, мағынасы басқа (жаз — жыл мезгілі, жаз — жазу етістігі), көп мағыналы сөздердің мағыналары өзара байланысты.

Қолданылу аясы бойынша: жалпыхалықтық сөздер, диалектизмдер (белгілі өңірде), кәсіби сөздер, терминдер, көнерген сөздер (историзмдер — сауыт, дулыға; архаизмдер — ескірген атаулар), неологизмдер (ғаламтор, ғарышкер), кірме сөздер (кітап — арабтан, компьютер — ағылшыннан). Фразеологизмдер — тұтас мағыналы тұрақты тіркестер: қас пен көздің арасында (лезде), ауыз бірлігі (ынтымақ), ит арқасы қиянда (өте алыс).

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

Фразеологизмді еркін тіркестен ажырату үшін оны бір сөзбен алмастырып көріңіз: «қас пен көздің арасында» = «лезде». «Биік тау» бір сөзбен алмастырылмайды — бұл еркін тіркес.

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

«Батыл» сөзінің синонимін табыңыз.

  1. A. ер жүрек
  2. B. қорқақ
  3. C. сақ
  4. D. жалқау
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Батыл — ер жүрек, жүрек жұтқан, қайсар. Қорқақ — антоним, сақ пен жалқау — басқа мағыналы сөздер.

2. бір дұрыс жауап

Антоним сөздер берілген қатар:

  1. A. ыстық — суық
  2. B. үлкен — зор
  3. C. ақылды — дана
  4. D. сұлу — әдемі
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Антонимдер — мағынасы қарама-қарсы сөздер: ыстық — суық, жақсы — жаман. Қалған жұптар — синонимдер.

3. бір дұрыс жауап

Омоним сөзді табыңыз.

  1. A. жаз (жыл мезгілі) — жаз (хат жаз)
  2. B. бас — басшы
  3. C. үй — үйлер
  4. D. ақ — ақшыл
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Омонимдер дыбысталуы мен жазылуы бірдей, мағыналары басқа: жаз — жыл мезгілі және «жазу» етістігінің бұйрық райы. Бас — басшы, ақ — ақшыл — түбірлес сөздер.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз