Пунктуация: тыныс белгілерінің қойылуы
Қазақ тілі · Пунктуациялық норма
Сызықша бастауыш пен баяндауыш зат есіммен берілгенде қойылады (Абай — ұлы ақын), бастауыш есімдік болса немесе баяндауыш «емес» сөзімен келсе қойылмайды. Бірыңғай мүшелер үтірмен бөлінеді; жалпылауыш сөз алдында тұрса, одан кейін қос нүкте, соңында тұрса, алдына сызықша қойылады.
Қаратпа сөз, қыстырма сөз (әрине, меніңше, сөйтіп, мүмкін) және одағай үтірмен бөлінеді. Төл сөз: «Т», — деді а. немесе А: «Т». Құрмалас сөйлемнің жай сөйлемдері арасына үтір, кейде нүктелі үтір мен сызықша қойылады.
Ең бастысы
- Зат есім — зат есім: сызықша.
- Жалпылауыш сөз: «…: алма, өрік» немесе «алма, өрік — бәрі…».
- Қаратпа, қыстырма, одағай — үтір.
Тесттегі тұзақ
«Ол — мұғалім» деп сызықша қоймаңыз: бастауыш есімдік болса, сызықша қойылмайды.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Бастауыш пен баяндауыштың арасына сызықша қойылатын сөйлем (тыныс белгілері қойылмаған):
- A. Абай ұлы ақын.
- B. Ол мұғалім.
- C. Аспан ашық.
- D. Ауыл алыс емес.
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Бастауыш пен баяндауыш зат есіммен берілсе, арасына сызықша қойылады: «Абай — ұлы ақын». Бастауыш есімдік болса (ол мұғалім), баяндауыш сын есім болса (аспан ашық) немесе «емес» сөзімен келсе, сызықша қойылмайды.
2. бір дұрыс жауап
Қаратпа сөзі бар сөйлемді табыңыз.
- A. Балалар, сабаққа кешікпеңдер!
- B. Балалар сабаққа кешікпеді.
- C. Балаларға кітап берілді.
- D. Балалардың кітабы жаңа.
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Қаратпа сөз сөз арналған адамды атайды және үтірмен бөлінеді: «Балалар, сабаққа кешікпеңдер!». Қалған сөйлемдерде «балалар» — бастауыш немесе толықтауыш, анықтауыш.
3. бір дұрыс жауап
Қыстырма сөзі бар сөйлем (тыныс белгілері қойылмаған):
- A. Әрине біз жеңеміз.
- B. Біз жеңдік.
- C. Біз тез жүрдік.
- D. Біз кеше келдік.
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Қыстырма сөздер (әрине, сөйтіп, меніңше, шынында, мүмкін) сөйлеушінің көзқарасын білдіреді және үтірмен бөлінеді: «Әрине, біз жеңеміз».
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз