Қазақ әдебиеті: ҰБТ-ға дайындық
ҰБТ-дағы форматы: 40 тапсырма (бір дұрыс жауап — 25; мәтін бойынша тапсырмалар — 5; сәйкестік — 5; бір немесе бірнеше дұрыс жауап — 5), бейіндік пән.
40 тапсырма: бір жауапты 25, бір мәтін (үзінді) бойынша 5, сәйкестендіруге 5, бір немесе бірнеше жауапты 5. Ең көбі — 50 ұпай.
Дәуірлер бойынша 8 бөлім: ежелгі әдебиет, ауыз әдебиеті, жыраулар поэзиясы, ХІХ ғасыр, ХХ ғасырдың І және ІІ жартысы, қазіргі әдебиет, үзіндімен жұмыс. Сұрақтар ҰТО-ның 2026 жылғы шығармалар тізімі бойынша.
Тренажерді ашу: Қазақ әдебиеті →Тегін, тіркелусіз
ҰТО спецификациясының бөлімдері мен тақырыптары
1. Ежелгі дәуір әдебиеті
2. Халық ауыз әдебиеті
3. Жыраулар поэзиясы
4. ХІХ ғасыр әдебиеті
5. ХХ ғасырдың І жартысындағы әдебиет
6. ХХ ғасырдың ІІ жартысындағы әдебиет
7. Қазіргі заман әдебиеті
8. Көркем шығарма үзіндісімен жұмыс
Ежелгі дәуір әдебиеті — терминдер, даталар
| Күнтуды | «Құтты білікте» — әділеттің символы (әмірші) |
|---|---|
| Айтолды | бақыттың символы |
| Өгдүлміш | ақылдың символы |
| Одғұрмыш | қанағаттың символы |
| Йоллығ тегін | «Күлтегін» жырының авторы (VIII ғ.) |
| Қорқыт ата | қобызды жасаушы; «Байбөрі баласы Бамсы-Байрақ туралы жыр», нақыл сөздер |
| Жүсіп Баласағұн | «Құтты білік» — әділ мемлекет туралы дастан |
| Ахмет Йассауи | «Даналық кітабы» («Диуани хикмет») |
| Әл-Фараби | «Екінші ұстаз»; «Қашықтасың туған жер», «Тіршілікте құрыштай бол төзімді» өлеңдері |
Халық ауыз әдебиеті — терминдер, даталар
| Қобыланды | батыр, тұлпары — Тайбурыл, жары — Құртқа |
|---|---|
| Төлеген | «Қыз Жібек» кейіпкері, оны Бекежан өлтіреді |
| Аяз би | кедейден шыққан дана би: «Аязым, әліңді біл!» |
| Біржан сал | Сара Тастанбекқызымен айтысқан ақын |
| Төле би | «Ердің бақыты — әйел» |
| Әйтеке би | «Қасқакөл дауы» |
| Қазыбек би | «Кім жақын? Не қымбат? Не қиын?» |
| Әнет баба | «Не арсыз. Не ғайып. Не даусыз» |
| Сырым Датұлы | «Балаби мен Сырым» |
Жыраулар поэзиясы — терминдер, даталар
| Зар заман | отарлық езгі мен бұрынғы өмірдің жоғалуы туралы қайғы поэзиясы (ХІХ ғ.) |
|---|---|
| Жерұйық | Асан қайғы іздеген аңыздағы жайлы мекен |
| Асан қайғы | «Асан қайғының жерге айтқан сыны»; Жерұйықты іздеген |
| Қазтуған жырау | «Қазтуғанның қонысымен қоштасуы» |
| Шалкиіз жырау | «Би Темірге бірінші толғауы» |
| Доспамбет жырау | «Айналайын, Ақ Жайық», «Қоғалы көлдер, қом сулар» |
| Бұқар жырау | «Тілек», «Әй, Абылай, Абылай», «Асқар таудың өлгені» |
| Шортанбай Қанайұлы | «Зар заман» |
| Мұрат Мөңкеұлы | «Үш қиян», «Сарыарқа» |
| Нысанбай жырау | «Кенесары — Наурызбай» дастаны |
ХІХ ғасыр әдебиеті — терминдер, даталар
| Сегіз аяқ | Абай жасаған өлең түрі |
|---|---|
| Он жетінші сөз | Қайрат, Ақыл, Жүрек таласы; Ғылым билікті Жүрекке береді |
| «Бес нәрседен қашық бол» | Абай: өсек, өтірік, мақтаншақ, еріншек, бекер мал шашпақтан қашық бол; талап, еңбек, терең ой, қанағат, рақымға асық бол |
| Ескендір | Абайдың Ескендір Зұлқарнайын және оның ұстазы Аристотель туралы поэмасы |
| Махамбет Өтемісұлы | «Мен, мен, мен едім», «Махамбеттің Баймағамбетке айтқаны», «Бағаналы терек» |
| Шоқан Уәлиханов | «Ыстықкөл күнделігі» |
| Ыбырай Алтынсарин | «Атымтай жомарт», «Қыпшақ Сейітқұл», «Дүние қалай етсең табылады» |
| Абай Құнанбаев | «Сегіз аяқ», «Ғылым таппай мақтанба», «Болыс болдым, мінеки», «Ескендір», қара сөздер |
| Сұлтанмахмұт Торайғыров | «Шығамын тірі болсам адам болып», «Шәкірт ойы» |
ХХ ғасырдың І жартысындағы әдебиет — терминдер, даталар
| Баян | Абылай ханның батыры; інісі Ноянды өлтіріп, өкініп, шайқаста қаза тапты |
|---|---|
| Құлагер | Сағынайдың асында өлтірілген Ақан серінің сәйгүлігі |
| Ұлпан | Есенейдің әйелі, ел басқарған дана әйел |
| Көксерек | Құрмаш асырап, кейін оның өзіне шапқан бөлтірік |
| Ахмет Байтұрсынұлы | «Егіннің бастары» (мысал), «Адамдық диқаншысы» |
| Міржақып Дулатов | «Бақытсыз Жамал» (1910) |
| Мағжан Жұмабаев | «Батыр Баян» поэмасы |
| Жүсіпбек Аймауытов | «Ақбілек» романы |
| Шәкәрім Құдайбердіұлы | «Еңлік — Кебек» дастаны, «Жастарға» |
| Ілияс Жансүгіров | «Құлагер» поэмасы |
| Ғабит Мүсірепов | «Ұлпан» романы |
| Мұхтар Әуезов | «Абай жолы» роман-эпопеясы, «Көксерек» әңгімесі |
ХХ ғасырдың ІІ жартысындағы әдебиет — терминдер, даталар
| Қожа | Соқпақбаев хикаятының кейіпкері, тентек, бірақ адал бала |
|---|---|
| Дүйшен | Айтматов повесіндегі ауылдың алғашқы мұғалімі |
| Бердібек Соқпақбаев | «Менің атым Қожа» |
| Мұқағали Мақатаев | «Аққулар ұйықтағанда» поэмасы |
| Бауыржан Момышұлы | «Ұшқан ұя» — балалық шақ туралы |
| Ілияс Есенберлин | «Қаһар» — «Көшпенділер» трилогиясының үшінші кітабы, Кенесары туралы |
| Қасым Қайсенов | «Жау тылындағы бала» — партизандар туралы |
| Шыңғыс Айтматов | «Алғашқы ұстаз» — Дүйшен мен Алтынай |
Қазіргі заман әдебиеті — терминдер, даталар
| Томирис | Кирді жеңген сақ (массагет) патшайымы |
|---|---|
| Қажымұқан | Қажымұқан Мұңайтпасұлы — әлемге әйгілі қазақ балуаны |
| Шахимардан Құсайынов | «Томирис» драмасы — сақ патшайымы парсы патшасы Кирге қарсы |
| Қ. Әбдіқадыров | «Қажымұқан» — атақты балуан туралы |
| Шерхан Мұртаза | «Тәуекел той» әңгімесі |
Көркем шығарма үзіндісімен жұмыс — терминдер, даталар
| Тақырып | шығарма не туралы |
|---|---|
| Идея | автордың негізгі ойы |
| Көркем деталь | маңызды мағынасы бар әсерлі ұсақ жайт |
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Орхон-Енисей ескерткіштері қандай жазумен жазылған?
- A. көне түркі (руна) жазуы
- B. араб жазуы
- C. латын жазуы
- D. кирилл жазуы
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Орхон-Енисей ескерткіштері (VI–VIII ғғ.) тасқа қашалған көне түркі руна жазуымен жазылған. «Күлтегін» жыры — осы ескерткіштердің бірі.
2. бір дұрыс жауап
«Күлтегін» жырын жазған (тасқа қашаған) кім?
- A. Йоллығ тегін
- B. Тоныкөк
- C. Қорқыт
- D. Жүсіп Баласағұн
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: «Күлтегін» ескерткішіндегі мәтінді Білге қағанның тапсырмасымен Йоллығ тегін жазған. Тоныкөк — өз атымен аталған басқа ескерткіштің иесі.
3. бір дұрыс жауап
Қорқыт атаның музыкалық аспабы:
- A. қобыз
- B. домбыра
- C. сыбызғы
- D. сазсырнай
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Аңыз бойынша Қорқыт ата қобызды алғаш жасаған, өлімнен қашып, қобыз тартумен жүрген. «Қорқыт ата кітабында» оғыз батырлары туралы жырлар бар, соның бірі — «Бамсы-Байрақ туралы жыр».
4. бір дұрыс жауап
Жүсіп Баласағұнның «Құтты білік» дастанында Күнтуды бейнесі нені білдіреді?
- A. әділет (заң)
- B. ақыл
- C. қанағат
- D. бақыт
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: «Құтты біліктің» төрт кейіпкері — төрт ұғымның символы: Күнтуды — әділет, Айтолды — бақыт (дәулет), Өгдүлміш — ақыл, Одғұрмыш — қанағат.
5. бір дұрыс жауап
Әл-Фарабиді ғылым тарихында қалай атаған?
- A. Екінші ұстаз
- B. Бірінші ұстаз
- C. Ұлт ұстазы
- D. Түркістан шайхы
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Әл-Фараби «Екінші ұстаз» атанған: «Бірінші ұстаз» — Аристотель. «Ұлт ұстазы» деп Ахмет Байтұрсынұлын атайды.
Осы пәні бар бейіндік жұптар
- Қазақ тілі + Қазақ әдебиеті