8–12-тақырыптар. ХІХ ғасыр әдебиеті
Қазақ әдебиеті · ХІХ ғасыр әдебиеті
Махамбет Өтемісұлы — Исатай Тайманұлымен бірге 1836–1838 жылдардағы көтерілістің басшысы, жалынды ақын: «Мен, мен, мен едім», «Баймағамбетке айтқаны», «Бағаналы терек». Шоқан Уәлиханов — ғалым-саяхатшы, «Ыстықкөл күнделігінің» авторы. Ыбырай Алтынсарин — ағартушы-педагог, балаларға арналған «Атымтай жомарт», «Қыпшақ Сейітқұл», «Дүние қалай етсең табылады» әңгімелері мен өлеңдерінің авторы. Сұлтанмахмұт Торайғыров — «Шығамын тірі болсам адам болып», «Шәкірт ойы» өлеңдерінде білімге ұмтылған жастың арманын жырлайды.
Абай Құнанбаев (1845–1904) — қазақ жазба әдебиетінің негізін салушы. Өлеңдері: «Өлең — сөздің патшасы, сөз сарасы», «Сегіз аяқ» (Абай ойлап тапқан өлең түрі), «Қалың елім, қазағым, қайран жұртым», «Болыс болдым, мінеки» (сатира), «Ғылым таппай мақтанба» («бес нәрседен қашық бол, бес нәрсеге асық бол»), «Ескендір» поэмасы (Ескендір мен Аристотель). Қара сөздері: «Бірінші сөз», «Жетінші сөз» (жан құмары мен тән құмары), «Он жетінші сөз» (Қайрат, Ақыл, Жүрек таласы; Ғылым билікті Жүрекке береді), «Отыз бірінші», «Отыз екінші», «Отыз үшінші сөз».
Ең бастысы
- Махамбет — Исатаймен бірге көтеріліс.
- Абай: «Сегіз аяқ», «Ескендір», қара сөздер.
- 17-сөзде билік — Жүректе.
Тесттегі тұзақ
Абайдың «асық бол» деген бес нәрсесі (талап, еңбек, терең ой, қанағат, рақым) мен «қашық бол» деген бес нәрсесін (өсек, өтірік, мақтаншақ, еріншек, бекер мал шашпақ) шатастырмаңыз.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
«Ыстықкөл күнделігінің» авторы:
- A. Шоқан Уәлиханов
- B. Ыбырай Алтынсарин
- C. Абай Құнанбаев
- D. Сұлтанмахмұт Торайғыров
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Шоқан Уәлиханов — ғалым, саяхатшы; «Ыстықкөл күнделігі» — оның Ыстықкөл өңіріне жасаған саяхатының жазбалары.
2. бір дұрыс жауап
«Атымтай жомарт», «Қыпшақ Сейітқұл» әңгімелерінің авторы:
- A. Ыбырай Алтынсарин
- B. Шоқан Уәлиханов
- C. Абай Құнанбаев
- D. Ахмет Байтұрсынұлы
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Ыбырай Алтынсарин — ағартушы-педагог, балаларға арналған әңгімелер мен өлеңдердің («Кел, балалар, оқылық!») авторы.
3. бір дұрыс жауап
Абай ойлап тапқан өлең түрі:
- A. «Сегіз аяқ»
- B. «Он бір буын»
- C. «Жыр»
- D. «Терме»
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: «Сегіз аяқ» — Абай жасаған жаңа өлең өрнегі, ол «Сегіз аяқ» деп аталатын өлеңінде алғаш қолданылған.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз