23–25-тақырыптар. Құрмалас сөйлемдердегі байланыс құралдары мен тыныс белгілері, соның ішінде байланыс түрлері әртүрлі сөйлемдер

Орыс тілі · Құрмалас сөйлем синтаксисі

Салалас құрмалас сөйлем тең бөліктерден тұрады, олар и, а, но, или, да, однако, зато жалғаулықтарымен жалғанады. Бөліктер арасына үтір қойылады (Светило солнце, и пели птицы), бірақ бөліктердің ортақ тұрлаусыз мүшесі немесе ортақ қыстырма сөзі болса (Утром светило солнце и пели птицы), сондай-ақ бөліктер интонациямен біріккен сұраулы, бұйрықты немесе лепті сөйлемдер болса, қойылмайды.

Сабақтас құрмалас сөйлем басыңқы және бағыныңқы бөліктерден тұрады; бағыныңқы сабақтастырушы жалғаулықтармен (что, чтобы, потому что, если, когда, хотя) немесе жалғаулық сөздермен (который, где, куда, кто, что) жалғанады. Бағыныңқы түрлері: анықтауыш (какой? — дом, в котором я вырос), толықтауыш (что? — знаю, что ты придёшь), пысықтауыш — мезгіл (когда?), мекен (где?), себеп (почему?), мақсат (зачем?), шарт (при каком условии?), қарсылықты (несмотря на что?), салыстыру, салдар.

Жалғаулықсыз құрмалас сөйлем: үтір — санамалағанда (Солнце взошло, птицы запели); қос нүкте — екінші бөлік біріншінің себебін атаса, түсіндірсе немесе толықтырса (Я понял: он не придёт); сызықша — екінші бөлік салдарды, шартты, мезгілді немесе қарсы қоюды білдірсе (Лес рубят — щепки летят). Байланыс түрлері әртүрлі сөйлемдерде алдымен барлық негізді тауып, сосын әр жұп бөліктің байланысын анықтайды; жалғаулықтар қатар келгенде (что если, что когда) екінші бөлік («то», «так») болмаса, олардың арасына үтір қойылады.

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

«Где» сөзі анықтауыш бағыныңқыны да (город, где я родился — какой?), толықтауыш бағыныңқыны да (не знаю, где он живёт — что?) бастайды. Бағыныңқының түрі жалғаулық сөзге емес, сұраққа байланысты.

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

Укажите сложноподчинённое предложение.

  1. A. Я знаю, что ты придёшь.
  2. B. Шёл дождь, и дул ветер.
  3. C. Солнце село — стало прохладно.
  4. D. Мы шли и разговаривали.
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Сабақтас құрмалас сөйлемде бір бөлігі екіншісіне тәуелді және сабақтастырушы жалғаулықпен немесе жалғаулық сөзбен (что, когда, потому что, который) жалғанады. Екінші сөйлем — салалас, үшінші — жалғаулықсыз, төртінші — бірыңғай баяндауыштары бар жай сөйлем.

2. бір дұрыс жауап

Определите вид придаточного: «Я вернулся домой, когда стемнело».

  1. A. времени
  2. B. причины
  3. C. цели
  4. D. условия
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Бағыныңқы сөйлем «когда?» сұрағына жауап береді және «когда» жалғаулығымен жалғанады — мезгіл бағыныңқы.

3. сәйкестік

Установите соответствие между предложением и видом придаточного.

  1. A. Мы пошли гулять, потому что выглянуло солнце.
  2. B. Если пойдёт дождь, мы останемся дома.
  1. 1. придаточное причины
  2. 2. придаточное условия
  3. 3. придаточное цели
  4. 4. придаточное места
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A — 1, B — 2

Талдау: «Потому что» себепті білдіреді (неге серуендеуге шықтық?), «если» — шартты (қандай жағдайда қаламыз?).

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз