13–16-тақырыптар. Есім сөз таптары және олардың қиысуы, сан есім, сын есім, есімдік септік формалары, етістік және оның формалары, көмекші сөз таптары

Орыс тілі · Морфология

Зат есімнің тегі, саны және септігі бар. Септелмейтін кірме сөздердің тегі: жансыз заттарды білдіретіндері — орта тек (пальто, метро, кафе), бірақ кофе — еркек тек; жануарларды білдіретіндері — еркек тек (кенгуру, шимпанзе); географиялық атаулар — тектік сөздің тегі бойынша (Сочи — город — еркек тек, Миссисипи — река — әйел тек). Қиын жағдайлар: тюль, шампунь, рояль — еркек тек; мозоль, вуаль — әйел тек. Сын есімдер, есімдіктер және есімшелер зат есіммен тек, сан және септік бойынша қиысады.

Есептік сан есімдердің барлық бөлігі септеледі: пятьсот — пятисот — пятистам — пятьюстами — о пятистах. Жинақтық сан есімдер (двое, трое, четверо) адамды білдіретін еркек тектес зат есімдермен (двое друзей), дети, люди сөздерімен және тек көпше түрі бар зат есімдермен (трое суток, двое ножниц) тіркеседі; әйел тектес зат есімдермен тіркеспейді (две подруги). Оба — еркек және орта текпен, обе — әйел текпен (обеим сёстрам).

Салыстыру шырайлары: жай салыстырмалы (красивее), құрама (более красивый); жай күшейтпелі (красивейший), құрама (самый красивый). Араластыруға болмайды: «более красивее», «самый красивейший». Етістік: түр (аяқталған — что сделать?, аяқталмаған — что делать?), рай, шақ, жіктеу. Бұйрық рай: положи, ляг, поезжай, бірақ «ложи», «ляжь», «ехай» емес. Есімше — заттың қимыл бойынша белгісі, өзгереді (читающий, написанный); көсемше — қосымша қимыл, өзгермейді (читая, написав).

Көмекші сөз таптары: предлогтар (туынды емес — в, на, из-за; туынды — в течение, благодаря, вследствие, несмотря на), жалғаулықтар, демеуліктер. Благодаря, согласно, вопреки барыс септігін талап етеді: согласно приказу. Құрмалас сөйлемдерде жалғаулық пен жалғаулық сөз ажыратылады: жалғаулық сөз (что, где, который) — бағыныңқының мүшесі, оған екпін түседі («помню, что он сказал»); жалғаулық (что, будто, чтобы) — тек бөліктерді байланыстырады («рад, что пришёл»).

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

Двое подруг, обоих девочек, ложи, ехай, более лучше — ҰБТ жауап нұсқалары ретінде беретін әдеттегі қателер. Дұрысы: две подруги, обеих девочек, положи, поезжай, лучше.

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

Какого рода существительное КОФЕ?

  1. A. мужского
  2. B. среднего
  3. C. женского
  4. D. общего
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Кофе — септелмейтін еркек тектес зат есім: чёрный кофе, крепкий кофе. Ауызекі сөйлеуде орта тек те кездеседі, бірақ әдеби норма — еркек тек.

2. бір дұрыс жауап

Какого рода существительное ТЮЛЬ?

  1. A. мужского
  2. B. женского
  3. C. среднего
  4. D. общего
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Тюль — еркек тек: белый тюль, новый тюль. Сол сияқты: шампунь, рояль, толь. Әйел тектес сөздер, мысалы, мозоль, вуаль.

3. бір дұрыс жауап

Укажите правильное сочетание.

  1. A. около пятисот рублей
  2. B. около пятиста рублей
  3. C. около пятьсот рублей
  4. D. около пятистах рублей
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: «Около» ілік септігін талап етеді: пятьсот → пятисот (екі бөлігі де септеледі). Пятистах — жатыс септік (о пятистах).

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз