11–12-тақырыптар. Сөйлеу стильдерінің лексикасы, қарым-қатынас мақсаты мен жағдайына сай стилистикалық фигуралар
Орыс тілі · Стилистика
Стиль мақсат пен жағдайға байланысты таңдалады. Ғылыми стиль білім береді: терминдер, дәлдік, логикалылық, эмоцияның болмауы; жанрлары — ғылыми мақала, аннотация, реферат, баяндама. Ресми-іскери стиль адамдар мен мемлекеттің қатынастарын реттейді: стандартты формулалар («настоящим подтверждаю», «прошу принять»), нақты деректер, бағаның болмауы; жанрлары — өтініш, анықтама, бұйрық, сенімхат, хаттама.
Публицистикалық стиль оқырманға әсер етеді: өзекті мәселелерді талқылайды, баға береді, шақырады; риторикалық сұрақтарды, лептерді, троптарды қолданады; жанрлары — мақала, очерк, жол очеркі, репортаж, сұхбат, хабарлама, пресс-релиз, көпшілік алдында сөйлеу. Көркем стиль бейнелер жасайды, барлық стильдердің сөздері мен барлық бейнелеу құралдарын еркін қолданады. Ауызекі стиль — еркін қарым-қатынас, ауызекі сөздер (болтать, здоровенный), толымсыз сөйлемдер.
Стиль қателері: стильдерді араластыру (тірі сөйлеудегі кеңсе оралымдары: «имеет место быть»), штамптар («белое золото»), іскери мәтіндегі орынсыз ауызекі сөздер, плеоназм мен тавтология. Стилистикалық фигуралар көркем және публицистикалық сөйлеуде орынды, бірақ ғылыми және іскери сөйлеуде орынсыз.
Ең бастысы
- Ғылыми — терминдер; іскери — формулалар; публицистикалық — баға мен шақыру.
- Аннотация — ғылыми стиль, өтініш — іскери, очерк — публицистика.
- Эмоционалдық публицистиканы ғылыми стильден ажыратады.
Тесттегі тұзақ
«Мақала» жанры ғылыми да, публицистикалық та болады. Стильді белгілері бойынша анықтаңыз: баға, оқырманға жүгіну, шақыру болса — публицистика; тек терминдер мен логика — ғылыми стиль.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Определите стиль текста: «Настоящим подтверждаю, что Ахметов Ерлан Серикович является учащимся 11 класса школы-гимназии № 12».
- A. официально-деловой
- B. научный
- C. публицистический
- D. разговорный
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Ресми-іскери стильдің белгілері: тұрақты формулалар («настоящим подтверждаю»), толық аты-жөні мен нақты деректер, эмоцияның болмауы. Анықтамалар, өтініштер, бұйрықтар осылай жазылады.
2. бір дұрыс жауап
Для какого стиля характерны слова «гипотенуза, синтаксис, фотосинтез»?
- A. научного
- B. художественного
- C. разговорного
- D. официально-делового
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Бұлар — ғылым ұғымдарын дәл атайтын терминдер. Терминдер — ғылыми стильдің басты белгісі.
3. бір дұрыс жауап
Какой жанр относится к публицистическому стилю?
- A. репортаж
- B. протокол
- C. аннотация
- D. доверенность
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Репортаж, очерк, заметка, сұхбат — публицистика жанрлары. Протокол мен сенімхат — ресми-іскери стиль, аннотация — ғылыми стиль.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз